'Vluchteling is niet alleen slachtoffer'

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
De meeste nieuwe Nederlanders zijn niet bekend met psychische hulpverlening en hebben angst voor therapie: als je nog niet gek was, maakt de hulpverlener je wel gek. Psychiater Aram Hasan ontwikkelde een succesvolle methode om misverstanden weg te nemen en benadrukt de kwaliteiten en kracht van zijn cliënten.

Tekst: Elze Riemer Beeld: ANP Foto

Van de ruim honderdduizend vluchtelingen die er in Nederland zijn, wordt naar schatting driekwart geplaagd door een trauma of depressie of andere psychische problemen. De groep die veel baat zou hebben bij kwalitatief goede psychische zorg, is groot. In theorie lijkt die zorg goed geregeld, zeker voor statushouders: zij hebben in theorie dezelfde rechten en plichten als andere Nederlanders en dus ook dezelfde toegang tot zorg. Maar is die zorg in de praktijk wel effectief?

Westerse bril
Psychiater en trauma-expert Aram Hasan (47) stelt van niet. Zelf vluchtte hij 19 jaar geleden met zijn gezin uit Syrië naar Nederland. De toen 26-jarige Hasan studeerde medicijnen in Oekraïne en was met zijn vrouw en kind op familiebezoek in de Syrische stad Hasake. Omdat hij zich inzette voor een Koerdische mensenrechtenorganisatie, werd hij opgepakt. Zodra hij voorwaardelijk vrijkwam, ontvluchtte het gezin Syrië. Na een rondgang langs verschillende azc’s kreeg hij op een bepaald moment de kans om coschappen te lopen en daarmee zijn studie af te ronden. Uiteindelijk specialiseerde hij zich in traumabehandeling.

Wat er ontbreekt aan de psychische zorg voor vluchtelingen? “De zorg die we in Nederland gewend zijn, is helemaal toegespitst op de Europese cultuur, waardoor wat normaal een succesvolle behandeling is, volslagen nutteloos kan zijn voor nieuwe Nederlanders”, vertelt Hasan. “Zorgverleners zijn zich er vaak niet van bewust, maar ze kijken met een westerse bril naar hun cliënten. Waar het hen aan ontbreekt, is kennis van transculturele zorg, waarbij de achtergrond en culturele context van de cliënt bij de behandeling wordt betrokken. Dat betekent niet dat behandelaar en cliënt dezelfde culturele achtergrond hoeven te hebben. Waar het om gaat is dat de hulpverlener niets als ‘bekend’ veronderstelt en dat hij of zij zich bewust wordt van de eigen perspectieven en aannames, en die ook achter zich durft te laten.”

Tussen wal en schip
Ben je als statushouder eenmaal over de hoge drempel gestapt om hulp te zoeken, volgt vaak een verwarrend en teleurstellend traject. Hasan: “Nieuwkomers weten meestal niet hoe ze aanspraak kunnen maken op vergoeding voor hulp, laat staan dat ze weten hoe ze zich kunnen verzekeren. Als ze al weten dat ze een verwijzing nodig hebben van de huisarts, weten huisartsen zelf niet goed naar wie ze het beste kunnen doorverwijzen. Daarbovenop is er sprake van een taal- en cultuurbarrière waardoor de juiste zorg niet goed wordt ingeschat. Cliënten kennen de Nederlandse taal niet of nauwelijks, en in het Engels is het ook behelpen; het is moeilijk om in een andere taal te praten over de problemen waar je mee worstelt. Tolken worden niet vergoed, waardoor het voorkomt dat een tolk duurder is dan de behandelaar zelf. De instellingen waar ze tolken kunnen inschakelen en waar ze transculturele zorg kunnen leveren hebben lange wachtlijsten en het ontbreekt er vaak aan expertise op het gebied van traumaverwerking – wat voor deze groep vanzelfsprekend vaak essentieel is. Het gevolg is onbegrip over en weer en behandelingen die eindeloos voortkabbelen of juist veel te vroeg worden stopgezet. Ik vind het onbegrijpelijk dat dit niet goed opgepakt wordt. Iedereen heeft immers baat bij goed functionerende en geïntegreerde nieuwkomers. Daar is de samenleving en de economie mee geholpen. In plaats daarvan worden de schijnwerpers vaak gericht op de succesverhalen, terwijl een grote groep mensen die tussen wal en schip valt wordt weggemoffeld – want dat zijn allemaal maar ingewikkelde ‘gevallen’.”

In beweging zetten
Sinds Hasan psychiater is (2012) zet hij zich in om dit patroon te doorbreken. “Gisteren nog had ik iemand over de vloer die twee jaar bij een andere hulpverlener in behandeling is geweest, maar die niet snapte wat er met hem aan de hand was, laat staan wat hij aan die twee jaar had gehad. Na twee sessies met mij snapte hij dat wel. Dat heeft met allerlei dingen te maken: ik spreek zijn taal, begrijp zijn cultuur en heb een aanpak die werkt.” Dat laatste blijkt wel uit het feit dat mensen uit heel Nederland naar hem toe komen voor hulp. Hij heeft zoveel aanvragen dat hij CoTeam heeft opgericht, waarbinnen hij leiding geeft aan een tiental psychologen, trauma-psychiaters en transculturele experts. Dit team komt overal in Nederland in actie, met name voor advies aan mensen die met vluchtelingen en niet-westerse migranten werken. “Er valt nog zoveel winst te behalen in de juiste benadering, diagnostiek en doorverwijzing”, stelt Hasan. In het najaar zal hij in dit kader ook een reeks cursussen geven in samenwerking met RINO Groep, een instelling die nascholing en trainingen verzorgt voor mensen die in de geestelijke gezondheidszorg werken. Ondertussen blijft hij doorgaan met zijn werk als psychiater, waarbij mensen uit het hele land vanwege zijn succesvolle aanpak naar hem toe komen.

Wat maakt die aanpak dan zo succesvol? Een lage drempel is volgens Hasan van groot belang. “Als je bij ons binnenkomt, heb je een soort thuisgevoel; het moet niet lijken op een instituut. Daarbij zetten wij de mensen bij binnenkomst gelijk in beweging. Ik wijs hen de keuken waar ze zelf koffie en thee kunnen maken. Maar het belangrijkste is psycho-educatie waarin de aannames van de cliënten over de inhoud van de behandeling worden bijgesteld. De meeste nieuwe Nederlanders zijn niet bekend met psychische hulpverlening en hebben er ideeën over die vaak niet kloppen met de werkelijkheid. Er is veel angst voor therapie: dat het voor gekken is en als je nog niet gek was, je dat wel wordt gemaakt – het Arabische woord voor psychiater betekent letterlijk ‘gekkendokter’.

De volledige tekst lezen? Abonnees van Volzin ontvangen bij verschijning van de nieuwe Volzin een e-mail met een link naar de digitale editie. Nog geen abonnee? Klik dan hier.