Verdwenen hel, gevallen hemel

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
De hel werd door de kerk afgeschaft, de hemel door popmusici als John Lennon. Wordt het tijd om het requiem voor de hemel te schrijven? Nee, meent Peter Sierksma, want “als je goed om je heen kijkt en weigert in te kakken tot gefrustreerde boze burger, komen er te midden van alle leegte en duisternis toch altijd weer nieuwe mensen met nieuwe klanken opzetten die het er niet bij laten zitten.”

Tekst: Peter Sierksma Beeld: Hollandse Hoogte

Sinds de hel eind 1996 als louterende brandstapel en plaats van eeuwige  verdoemenis  officieel door de anglicaanse kerk werd afgeschaft, hangt de hemel er ook wat losjes en verlaten bij. Soms perst hij er nog wat stormen, regenbuien en tyfonen uit en worden we vanaf de vaste grond op  mooie stapelwolken getrakteerd, maar van een Hemel ‘hoger dan de blauwe luchten en de sterretjes van goud’ met bovendien een Vader of een Moeder die daar hoog boven dankzij een eenvoudige vlieger op ontroerende wijze liefdesbriefjes van de kleine Hazes ontvangt is anno 2019 al lang geen sprake meer  –  passé.

Betere wereld

Natuurlijk – soms hoor je nog wel echo’s van die oude hemel terug, zoals bij wijlen Leonard Cohen, een rouwende Nick Cave of David Bowie’s vlak voor zijn dood geschreven Black Star. Al is de hemel voor de laatste geen fijne plek meer (‘Look up here, man, I’m in heaven, I’ve got scars that can’t be seen… Look up here, man, I’m in danger, I’ve got nothing left to lose…’), de link met de stigmata van Christus die de hemel voor ons heeft geopenbaard is duidelijk, net als de weerklank van diens ‘Het is volbracht’ in ‘Oh I’ll be free (just like that bluebird…’).

Maar meer dan echo’s zijn het niet. In het beste geval is de hemel inmiddels, gewoon, lucht geworden. En dus hangt ons zielenheil nu vooral af van het CO₂-gehalte en is het uitspansel derhalve meer bron van zorg dan een vrije zuurstofrijke ruimte om naar te verlangen.

In die zin waren The Hollies hun tijd ver vooruit toen ze in The Air That I Breathe (1973) zongen dat ’t enige wat ze echt wilden een beetje lucht was om in en uit te ademen. Nou ja ‘and to love you’ vanzelfsprekend. En dat is van alle tijden en gelukkig dus nog steeds zo, want de moderne individualist is, zo lijkt het als je de media en de verhalen moet geloven, behalve met reizen, feesten en posten vooral met eigen ego en imago en de daaraan gekoppelde extase van geluk en liefde bezig.

Nee, dan luister ik met enige weemoed terug naar John Lennon en Patti Smith, de een al heel lang dood, de ander nog springlevend, die getuige songs als Imagine en Peacable Kingdom evenmin veel van de hemel nodig hadden, maar hem wel graag wilden inruilen voor een betere wereld waar de mensen wat meer rekening met elkaar zouden houden. Bij Lennon heb ik daarbij overigens wel eens gedacht dat het juist Imagine is geweest dat de hoeders van de Engelse kerk ertoe heeft gebracht zich van die oude hel en de hele santenkraam beneden te verlossen: ‘Joh, stel je nou toch eens voor dat er inderdaad geen hemel is – wink wink – It ’s easy if you try (wouldn’t you say? )/ No hell below us/ Above us only sky/ Imagine all the people living for today…

En zo werd Lennon nog profetischer dan The Hollies.

Leeuw en lam

Maar hoe zit het dan met die betere wereld? Gaf het hellebeeld, vol vuur en regen met daarin op de modderige bodem die ene dictator, met op zijn schouders een paus en op zijn kop weer een andere onverlaat, ons ook niet de garantie dat het goede het kwaad zou overwinnen? En was dat dan niet de troost van dit alles: dat alle onaanzienlijken en vreedzame martelaren, al die dichters, dromers, troubadours en rechtvaardigen in de geest van de filosoof Blaise Pascal een andere plek zouden beërven? Daar zingt Patti Smith over in Peacable Kingdom als Lam en Leeuw naar de woorden van de profeet Jesaja en de openbaring van Johannes op Patmos ooit weer samen zullen weiden, zoals eens in het eerste Paradijs, die mooie Tuin van Eden.

Hoe sterk het neoliberalisme en het welbegrepen eigenbelang de laatste decennia ook om zich heen geslagen hebben, Smith is altijd blijven geloven in haar boodschap, haar Blakean Year, ofwel haar op Het huwelijk van hemel en hel van William Blake (1757-1827) geënte droom, haar Utopia, waarvan zij ook nu nog altijd getuigt. Maar wat zegt dat nu nog? Is zij, net als ik, niet oud en van een generatie van voorbij?

Hoe leeg kun je het krijgen: geen God, geen hel en geen ideeën meer. En als ze er al zijn worden ze ondergesneeuwd door de louter berekenende propaganda en commerciële shit die vrijwel elke site verziekt.

Rest ons nog die ene persoonlijke keus en inschatting bij het verwerken van bergen diffuse informatie die ons leven algoritmisch bepalen. En zo wordt het er al met al zonder hel en hemel, maar met een wereld op drift vol klimatologische dreiging en persoonlijke eenzaamheid niet helderder, laat staan vrolijker op.

 De volledige tekst lezen? Abonnees van Volzin ontvangen bij verschijning van de nieuwe Volzin een e-mail met een link naar de digitale editie. Nog geen abonnee? Klik dan hier.