'Shoplifters' toont liefdevol gezin zonder bloedbanden

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
In de bekroonde Japanse speelfilm Shoplifters is winkeldiefstal de gewoonste zaak van de wereld. Filmregisseur Hirokazu Koreeda portretteert een arm gezin in een krap huisje in miljoenenstad Tokio. Hij toont de menselijke hunkering om deel te zijn van een gemeenschap, evenals het verlangen dat een ander jou lief heeft.

Tekst: Jurgen Tiekstra 

Het is een dramatisch moment in de beroemde Italiaanse speelfilm Ladri di biciclette (Fietsendieven) uit 1948, een moment dat muzikaal begeleid wordt door zware vioolpartijen op de geluidsband: de vader in de film is zo wanhopig geworden door de armoede van zijn gezin, dat hij in een opwelling besluit om een fiets te stelen die onbewaakt tegen een muur staat. Helaas voor hem wordt de diefstal gezien: hij wordt achterna gerend en ingehaald, een menigte omstuwt hem en trekt hem van de fiets. Het is een moment vol schaamte, dat nog intenser wordt doordat zijn zoontje er onbedoeld getuige van is. Het jongetje rent met natte ogen naar zijn dierbare vader toe, die is meegetrokken door woedende mannen. Hij klampt zich aan hem vast en geeft hem zijn pet, die tijdens het handgemeen op de grond is gevallen.

Hoofd boven water
Hoeveel alledaagser gaat het stelen van iets in Shoplifters, de Japanse speelfilm die vorig jaar de Gouden Palm won op het filmfestival van Cannes en nu uit is op dvd. In de openingsscène van deze film van regisseur Hirokazu Koreeda lopen een vader en zoon door de gangpaden van een supermarkt, dit keer begeleid door een ongedwongen soundtrack van percussie en pianoklanken. De man vult met nonchalant gezicht zijn boodschappenmandje en houdt ondertussen het jongetje uit het zicht van winkelmedewerkers, zodat die van alles in z’n rugzak kan laten glijden.
Hier geen spoor van drama. Hier geen groot decorumverlies van een vader in het bijzijn van zijn ontredderde zoontje. Hier geen morele tuimeling. Voor het jongetje is dit business as usual. Winkeldiefstal is zijn tweede natuur. Hij heeft van zijn vader geleerd dat stelen een gewone gang van zaken is. Het enige waarvoor hij zich later tegen het hoofd slaat, is dat hij de shampoo vergeten is. Naderhand kopen ze in een uitgelaten stemming een paar kroketten bij een kraampje en lopen ze keuvelend door Tokio terug naar hun huis, terwijl ze kleumen in het koude weer.
Het decor waarin de film Shoplifters speelt, is de Japanse economische recessie van de afgelopen jaren. Het jongetje heet Shota, de man heet Osamu en ze wonen in een klein huisje, ingeklemd tussen appartementgebouwen. De spaarzame ruimte delen ze met nog drie anderen: een oma, de vrouw van Osamu en een jongere zus. Maar daar komt nog een zesde persoon bij: op weg naar huis zien Shota en Osamu een jong meisje op een balkon, in de kou buitengezet door haar ouders. Het is niet de eerste keer dat ze haar daar in haar eentje zien zitten. Osamu neemt haar mee naar de gezellige krapte van zijn huis, waar ze op de vloer gezeten kroketten en glutenbroodjes eten. Daar ziet oma dat het meisje littekens op haar armen heeft. En als ze haar later die avond terug willen brengen, horen ze de ouders slaande ruzie hebben.
Vanaf dat moment blijft het meisje bij hen wonen en vanaf dat moment wordt het de kijker ook steeds duidelijker gemaakt dat dit gezin, met die merkwaardige neiging om winkeldiefstal als de gewoonste zaak van de wereld te zien, niet uit familiebanden is opgebouwd. We zien een oma, maar het is niet de oma van de kinderen. We zien een jonge vrouw, maar het is toch niet de jongere zus van Osamu’s vrouw. Dit blijkt een geïmproviseerde familie, middenin die miljoenenstad Tokio, levend van een vaag pensioen van de grootmoeder en van stelen, en van magere baantjes: in een grote stomerij, als dagloner op een bouwplaats, in een erotische club. Dat ze samen wonen heeft in de basis vooral te maken met het hoofd boven water houden.

De volledige tekst lezen? Abonnees van Volzin ontvangen bij verschijning van de nieuwe Volzin een e-mail met een link naar de digitale editie. Nog geen abonnee? Klik dan hier.