Sauna is lijfelijke liturgie

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
Kees Posthumus kent geen betere plek om letterlijk op adem te komen dan de sauna. “Heel het ritueel is uitgedacht, vastgelegd en voorspelbaar. Je hoeft niets, want je kunt niets anders dan je overgeven aan de rustgevende regelmaat.”

De beste plek om op adem te komen is voor mij de sauna. Je kunt er niets anders dan uren achter elkaar bubbelen en douchen, stomen en zweten. Je smartphone blijft achter in een locker, samen met je kleren. De gang door de sauna is een aloude liturgie, een welbewust duidelijk omschreven ceremonie. Die regelmaat geeft rust en rein word je vanzelf.
In de eerste sauna waar ik kwam, hing het schema, voorzien van pictogrammen, aan de muur. Tegenwoordig bezoek ik om en om de twee sauna’s in mijn omgeving, Veluwse Bron of Thermen Bussloo. Voor wie nog nooit in een sauna is geweest, volgt hier een stapsgewijze beschrijving van het ritueel.

Lijfelijke ervaring
Eerst nemen we afscheid van de wereld, als in een drempelgebed. We leggen onze kleren af, stappen onder de douche en betreden naakt, zoals het ooit in het paradijs begon, de nieuwe werkelijkheid van het wellnesscentrum.
Stap twee brengt ons naar het voetenbad, waar warm water je lichaam opwarmt en voorbereidt op wat komen gaat. Dan wacht de saunacabine, stap twee. Daar is het heet, erg heet, soms te heet: 80 tot 120 graden Celsius. Je zit of ligt op houten banken, nergens raakt je lichaam het hout. De handdoek onder je hele lijf neemt het zweet op.
Zandlopers aan de wand geven aan wanneer je tijd om is, 15 tot 20 minuten. Het is er heerlijk stil, zoals tijdens de lange stiltes in de oecumenische vieringen van het jongerenklooster Taizé. Hier ben je alleen met je gedachten, als die niet te veel worden verstoord door het ongemak van te heftige hitte.
Adem dan rustig in en uit, het komt allemaal goed.
Stap vier is letterlijk een koude douche, erg koud, gevolgd door onderdompeling in een bad met ijskoud water of in een belendend meertje. Je begint bij de uiteinden van je lichaam, handen en voeten, en werkt langzaam toe naar je hart.
Al dat ijskoude water is een sensationele lijfelijke ervaring. Dat mijn hart zo’n schok aankan, verbaast en verheugt me steeds weer. Sommigen durven het dapper aan om onder een kantelemmer te gaan staan, aan het touw te trekken en welbewust de koude plons in gang te zetten.
Stap zes leidt ons naar de stoomcabine, waar een geurloze wolk van stoom hangt. Denk: wierook zonder geur. Soms zie je door de dichte mist de mensen aan de andere kant van de cabine niet eens.
Ook in de stoomcabine, soms een grot, moet het stil zijn, wat niet altijd lukt. Hier klinkt soms op de achtergrond stemmige muziek. Het ergste is de panfluit-cd.
Geen zandlopers hier, luister goed naar wat je lijf aangeeft en kies je eigen tijd. Ook na dit dampende verblijf volgen koude douche en dompelbad. Het ritueel eindigt met een rustperiode. Je lichaam krijgt de kans weer even bij te komen. Je gaat een tijdje liggen op een rustbed, of buiten in de zon op een strandstoel. Of je zwemt even rond in het zwembad. Dat ik daar af en toe een bommetje doe, in een poging om de serene rust te verstoren, wordt niet op prijs gesteld.

Opgietingen
Daarna begin je opnieuw, bij het voetenbad. Dit ritueel herhaal je zolang als het je schikt. Met een dagkaart kun je blijven vanaf een uur of tien ’s ochtends totdat het personeel je het bubbelbad uitjaagt: “Meneer, we gaan nu echt sluiten!”
Tot zover het eenvoudige ritueel van de hardcore sauna. Rond die oorspronkelijk Finse traditie ontstaan in de wellnesscentra nieuwe vormen en gebruiken. Diverse soorten sauna- en stoomcabines. Zoutwaterbaden. Zoutsteengrotten. Sauna’s waarin gepraat mag worden of voorgelezen wordt. Indoor-nepstrandjes, waar alleen de verkoper van zonnebrillen en kettinkjes ontbreekt. Zwembaden. Massages zonder happy endings. En: opgietingen.

Op vastgestelde tijden vindt binnen het ritueel een ritueel plaats: de opgieting. Zorg dat je op tijd bent, er vormt zich ruim voor aanvang een rij voor de ingang en vol is vol.
“Is er iemand voor wie dit de eerste opgieting is?”, vraag de voorganger vooraf. Desgewenst geeft hij of zij een uitleg. Goed idee voor andere rituelen zoals eucharistieviering of kerkdienst. Het voorkomt, bijvoorbeeld, dat je bij de collecte aarzelt: moet ik iets uit die zak halen of er juist iets in doen?
Midden in de cabine staat een grote vierkante kachel, met gloeiend hete stenen er bovenop. Ik zie een gelijkenis met de Ka’aba, het mysterieuze bouwwerk op het centrale plein van de Grote Moskee in Mekka. Volgens de overlevering werd deze gebouwd door Adam. Wij mannen zitten nu in zijn kostuum rond een maquette daarvan.
De opgieter, daar zijn opleidingen en wedstrijden voor, heet ons welkom en vertelt welke geuren hij of zij meebracht. Sandelhout. Citrusvruchten. Menthol. Die zijn opgelost in water, dat vanuit een rustiek houten emmertje sissend over de stenen wordt gelepeld. Vochtige hitte, die met een doek of wapper richting saunagangers wordt gewaaid. In drie rondes. Stemmige muziek begeleidt het ritueel.
Als het je te heet wordt, dan kun je de sauna verlaten. Steek dan even een duim op, om te laten zien dat het je goed gaat. Als dat niet zo is, zorgt de opgieter voor deskundige hulp. Na afloop krijgt iedereen een stukje fruit, de schaal gaat rond, neem en eet.
Nog meer religie? Alom tegenwoordig in het wellnesscentrum is de Boeddha, die in allerlei gedaanten rust zit uit te stralen. Beelden van meer dan een meter hoog, ver voorbij die van Intratuin, naast wat houten rituele voorwerpen lijken, rechtstreeks weggezweefd of ontvreemd uit een oosterse tempel.
Daaraan verwant zijn de rituelen waarin de voorganger een klinkende klankschaal beweegt langs chakra’s waarvan je niet wist dat je ze had. Hij of zij eindigt met de handen tegen elkaar aan voor de borst, een lichte knik en een zacht uitgesproken ‘namasté’. Dat staat voor ‘het goede in mij groet het goede in jou’. De ‘vrede van Christus’ is nu niet ver meer.

De volledige tekst lezen? Abonnees van Volzin ontvangen bij verschijning van de nieuwe Volzin een e-mail met een link naar de digitale editie. Nog geen abonnee? Klik dan hier.