Pauluskerk geeft stem aan stemlozen

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
Daklozen, verslaafden, mensen die in de war zijn, vluchtelingen, mensen met te weinig geld: de Pauluskerk in Rotterdam biedt een gastvrij onderdak aan alle slachtoffers van ‘het neoliberale denken’. Onder het motto ‘doe leven’ biedt de kerk hulp, slaapplekken, een veelheid aan activiteiten en een zinvolle dagbesteding.

Tekst: Jeroen Fierens Beeld: Maarten Boersema

“Dag Harry!” verwelkomt de groep de bonte verschijning die met dikke winterjas en driedubbele muts de kamer in komt gewandeld. De Iraakse jongen naast mij springt op om een kopje koffie voor hem in te schenken. “Heb je d’r two sugars in gedaan?” vraagt Harry. Dick begint intussen de bijeenkomst: “Ik wilde beginnen met een stuk uit de joodse en christelijke Heilige Schrift, over Kaïn en Abel. Het is een verhaal dat gaat over verantwoordelijkheid voor elkaar. En laten we het daar met Levinas nu net over hebben.” We zijn met een groep van zo’n vijftien bezoekers van de Rotterdamse Pauluskerk bijeen voor het ‘Kerkcafé’, waarin de actuele thema’s worden besproken en in verband worden gebracht met heilige teksten. Er zijn een paar voornamelijk wat oudere Nederlanders, een groot deel bestaat uit migranten uit verschillende delen van de wereld. Ergens tussen hen in zit predikant-directeur Dick Couvée.

Het gelaat van de ander
“Kaïn en Abel hebben nooit bestaan,” vertelt Couvée, “de verhalen in Genesis zijn geen verhalen van toen, maar van nu; verhalen die gaan over jou en mij. Kaïn, dat betekent zoiets als: iemand die de dingen naar zich toehaalt. Op de achtergrond klinkt daarin mee: en daarbij geweld niet schuwt. Sommige hedendaagse leiders hebben wel iets van dat type. Abel betekent zoiets als ‘zuchtje’: als ik blaas is ‘ie weg. Twee broers; hoe verhouden die zich tot elkaar?” Wanneer Kaïn zijn broer heeft neergeslagen, legt Couvée uit: “Wat hier eigenlijk staat, is: Kaïn liet zijn aangezicht vallen. Pas toen hij zijn broer niet meer aankeek, kon hij hem neerslaan. Dus hij doet precies niet waar Levinas toe oproept; hij weigert het gelaat van de ander tot zich te laten spreken. En dan begint de ellende.”

Het gelaat van de ander tot je laten spreken. Het mensbeeld van de joodse filosoof Emmanuel Levinas is kenmerkend voor het werk van de Pauluskerk: iedereen is hier welkom. Dat was al zo in de jaren ‘80, toen de kerk onder leiding van ds. Hans Visser een toevluchtsoord voor drugsverslaafden werd. En dat is anno 2019 nog steeds zo, hoewel er sindsdien veel is veranderd. Toen Couvée in 2008 aantrad, was de Pauluskerk behoorlijk uitgekleed. De laagdrempelige verslavingszorg waar de kerk beroemd en berucht mee was geworden, was volledig onder de vleugels van de gemeente Rotterdam gekomen en de kerk  was tijdelijk ondergebracht in een kantoorgebouw omdat het oude kerkgebouw gesloopt moest worden. “Vanaf dat punt zijn we weer gaan bouwen, met veel energie, en met veel succes,” aldus Couvée.

Zelfredzaamheid
En dat was hard nodig: “Mede dankzij dominee Visser had de gemeente eindelijk haar verantwoordelijkheid genomen en is men in staat geweest de verslavingsproblematiek en dakloosheid in de stad enorm terug te dringen. Vervolgens heeft men echter ten onrechte geconcludeerd: het probleem is opgelost, nu kunnen we flink terugschakelen.” Sinds circa 2009 is de dakloosheid namelijk weer flink toegenomen. “Het CBS maakte onlangs nog bekend dat het aantal daklozen in Nederland tussen 2009 en 2018 is verdubbeld, het aantal jonge daklozen zelfs verdrievoudigd. Dat zien we zelf natuurlijk recht voor onze neus gebeuren, wij peilen dagelijks de temperatuur op de straat.”

Die groei komt deels van de groep mensen die op straat belandt als gevolg van armoede en schulden. De kosten van levensonderhoud worden hoger, de werkzekerheid lager en er wordt harder opgetreden bij schulden. Onder deze groep valt ook de nieuwe groep die het SCP vorig jaar de ‘werkende arme’ noemde, die met flexbaantjes wat geld bij elkaar sprokkelt, maar niet genoeg om van te leven. “Voor steeds meer mensen wordt het moeilijk in het eigen levensonderhoud te voorzien. Zij vallen door de bodem van de samenleving en komen dan uiteindelijk bij ons terecht.”

Couvée wordt fel als het over dergelijke ontwikkelingen gaat. “De samenleving wordt gedomineerd door het idee dat je zelfredzaam moet zijn; als je niet meekomt, is dat je eigen schuld. Maar het wordt je wel steeds moeilijker gemaakt om mee te komen. Dat hebben we te danken aan het neoliberale denken. Vanuit het idee dat de overheid de vijand is, hebben bedrijven vrij baan gekregen en is vrijwel alles wat we aan sociaal vangnet hadden opgebouwd tot op het bot toe uitgekleed. Grote multinationals worden met open armen ontvangen, ze laten mensen als ‘flexwerkers’ werken voor een hongerloontje en maken gebruik van alles wat we als samenleving hebben opgebouwd – infrastructuur, kennis – zonder daar iets voor terug te geven.”

De volledige tekst lezen? Abonnees van Volzin ontvangen bij verschijning van de nieuwe Volzin een e-mail met een link naar de digitale editie. Nog geen abonnee? Klik dan hier.