‘Mensen weten zo weinig van de prostitutie’

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
Het debat over het criminaliseren van prostitutie laait weer op door een burgerinitiatief van jongerenbeweging Exxpose. Ze willen dat betalen voor seks in Nederland strafbaar wordt. Tegenstanders van dit model vinden het belangrijker om de omstandigheden te verbeteren waarin sekswerkers hun werk doen. “Niet de prostitutie, maar het stigma van ‘de hoer’ moet afgeschaft worden. Ook de kerken hebben hier een rol in.”

Tekst: Elleke Bal Beeld: Hollandse Hoogte

‘Een duistere wereld waar we niets vanaf weten.’ Het is problematisch dat veel mensen zo naar de prostitutie kijken, aldus Cobie, oprichter en voorzitter van Liberty, een belangenvereniging voor sekswerkers in Den Haag. Meer dan 32 jaar werkte ze achter de ramen, in clubs en privé, het grootste gedeelte daarvan in de Haagse Geleenstraat, één van de straten die waarschijnlijk binnenkort gesloten wordt. Het Haagse gemeentebestuur wil sekswerk vanuit het centrum naar de rand van de stad verplaatsen. Sekswerkers vrezen dat ze daar minder veilig hun werk kunnen doen. Met Liberty strijdt Cobie voor hun belangen. Zo is Liberty gesprekpartner voor de gemeente Den Haag.

Normaal beroep
Waar ze ook komt en met wie ze ook spreekt, steeds weer moet Cobie voor haar gevoel dezelfde boodschap verkondigen: “Prostitutie als beroep en mensenhandel en uitbuiting zijn niet hetzelfde. Dit zijn twee verschillende dingen.” Maar zijn de wereld van criminaliteit en sekswerk niet erg verweven? Ze zucht eens diep. “Ik heb gemerkt dat mensen weinig kennis hebben over de gang van zaken in de prostitutie. En toch associëren ze ons klakkeloos met criminelen. Eigenlijk hebben mensen gewoon een oordeel over de prostitutie, dat zit erachter. Mensen vinden het not-done.”
Het woord ‘stigma’ wordt vaak genoemd in gesprek met Cobie. Zelf krijgt ze regelmatig in haar ogen ‘vreemde’ vragen van mensen, zoals hoe ze het moederschap met de prostitutie combineerde. Overigens heeft ze het liever over persoonlijke dienstverlening dan over prostitutie. “En ik weet niet wat mensen zich allemaal in hun hoofd halen, maar ik ben geen alien ofzo, ik heb een normaal leven.” Mensen vergeten volgens Cobie al snel dat sekswerk geen volledige identiteit is, maar een normaal beroep. Natuurlijk zijn er misstanden in de sector, dat ontkent ze niet. Maar het zou volgens haar een boel helpen als er gestopt wordt met fluisteren wanneer het over sekswerk gaat. “Dit moet in de openheid! Hoe meer we dit maatschappelijk inbedden, hoe beter het gaat.”
Hoe Cobie kijkt naar het nieuwe burgerinitiatief van de stichting Exxpose om het kopen van seks strafbaar te stellen, moge duidelijk zijn. “Belachelijk. Als ze die criminalisering hier opleggen, dan gaat iedereen het onvergunde in en heb je een groot probleem.” Veel belangrijker is volgens haar een discussie over positieverbetering van de sekswerker. Toch zal de vraag ‘normaliseren of verbieden’ de komende tijd weer vaak gesteld worden nu de politieke discussie weer oplaait. Stichting Exxpose verzamelde 50.000 handtekeningen en daarmee mogen ze het onderwerp op de agenda van de Tweede Kamer zetten. Ze vinden sekswerk per definitie vrouwonvriendelijk, en zouden het liefst de prostitutie afschaffen. Een eerste stap in de goede richting vinden zij het prostitutiebeleid naar het Zweedse model. In dat model worden kopers van seks strafbaar gesteld.
En als altijd als er een discussie over prostitutie is, komen ook meteen christenen om de hoek kijken. Verschillende bestuursleden van Stichting Exppose benadrukken hun christelijke achtergrond. ChristenUnie-fractievoorzitter Gert-Jan Segers tekende de petitie van Exxpose. Tweede Kamerlid Anne Kuik van het CDA sprak lof over de “jongeren die zich hier druk over maken.” En op de avond dat het nieuws over het burgerinitiatief bekend werd gemaakt, spraken de gasten in talkshow Jinek hun zorgen uit: “Waarom zijn die christenen toch altijd zo met seks bezig?”

Christelijk clubje
Willemijn de Jong vond het merkwaardig hoe snel Exxpose in de media werd weggezet als een “christelijk clubje”. De Volkskrant begon ermee Exxpose “christelijk geïnspireerd” te noemen, zegt ze. Andere media namen het plotsklaps over. De Jong is secretaris van Exxpose en hartstochtelijk tegen prostitutie. Maar niet omdat ze christen is, zegt ze. Sterker nog, ze voelt zich soms meer een agnost dan een christen. “Maar nu ik me met prostitutie bezighoud, word ik meteen in een hokje gestopt.” De Jong was mede-oprichter van de eerste bed-bad-broodopvang in Utrecht, in die tijd werd haar nooit gevraagd of ze dat deed omdat ze christen was. “Alsof mijn inhoudelijke standpunt er nu minder toe doet.”
De Jong ziet zichzelf als feminist. “In landen die meer geëmancipeerd zijn dan Nederland, is effectievere wetgeving op het gebied van prostitutie.” Ze noemt Zweden en Noorwegen als voorbeeld. “Daar wordt dit model ook gepropageerd door feministen.” De Jong werkte een tijdlang als vrijwilliger in de prostitutiewereld. Ze bezocht raamstraten, seksclubs en tippelzones om in gesprek te gaan met sekswerkers. Daar ontmoette ze genoeg sekswerkers die blij zijn met hun beroep. Maar de grootste groep mensen is monddood, zegt De Jong. “Ze spreken de taal niet, werken onder dwang, en zijn bezig met overleven. Ze hebben het moeilijk. Daar is mijn visie op gebaseerd.”

In Nederland lijkt prostitutie vooral een recht van mannen op seks, zegt De Jong. Het begrip ‘consent’ is belangrijk voor haar: instemming. Sommige sekswerkers zijn in de positie om nee te zeggen, maar de meesten kunnen niet anders dan accepteren. Dat zijn vooral vrouwen met een migratieachtergrond, zegt De Jong. “Ik vind het per definitie een ongelijkwaardige situatie als kapitaalkrachtige mannen de toestemming voor seks afkopen van kansarme vrouwen.” Sekswerkers zijn toch niet alleen maar vrouwen? Nee, zegt De Jong, maar dat percentage loopt tot ver in de 90 procent.
De Jong wil een betere toekomst voor sekswerkers. Het Zweedse model is erop gericht om vrouwen uit de prostitutie te helpen en om te scholen. En nee, ze denkt niet dat dit beleid de heilige graal is. “Natuurlijk zal het deels ondergronds gaan. Maar de markt wordt kleiner, en de vraag minder. Dus dan is er minder prostitutie, daar gaat het om. Is het niet de moeite waard om te onderzoeken of het Zweedse model beter werkt in het terugdringen van mensenhandel? Noem het gutmenscherig van me, maar dit is mijn visie.”

Stoppen met sekswerk
Prostitutie blijft de gemoederen bezighouden, zegt Iris van der Heul, predikant bij de Protestantse gemeente Oegstgeest. Ze werkte van 2009 tot 2011 aan een project om het gemakkelijker te maken voor prostituees om – als ze dat wilden – ander werk te gaan doen. Het project ging uit van SHOP Den Haag, een expertisecentrum op het gebied van hulp- en dienstverlening aan sekswerkers en slachtoffers mensenhandel. Haar taak bestond eruit om een route te maken voor sekswerkers die wilden stoppen met sekswerk. Dat is nog niet zo gemakkelijk, weet Van der Heul. Sekswerkers wonen bijvoorbeeld wel eens in huizen van exploitanten – verhuizen gaat dan niet zomaar.
Natuurlijk was de situatie voor slachtoffers van mensenhandel anders dan voor de sekswerkers die het werk uit eigen keuze waren gaan doen, zegt Van der Heul. “Zij hadden het besluit om te stoppen met werken al genomen.” Voor vrouwen die vrijwillig de prostitutie in waren gegaan lag dat anders. “Aan de ene kant is het wit werk geworden sinds het bordeelverbod is opgeheven in 2000. En toch onderscheidt het werk zich van andere banen. Vacatures zitten niet in de kaartenbak bij het Centrum voor Werk en Inkomen.” Van der Heul had veel gesprekken met sekswerkers over veranderen van werk, maar alleen als zij een wens hadden om ermee te stoppen. “Ik zou niet willen aanzetten om te stoppen met werken, alsof sekswerkers iets doen dat niet hoort of niet zou moeten. Ik vind zo’n houding ook in tegenspraak met het niet mogen veroordelen zoals ik dat lees in het Evangelie.”
Als Van der Heul terugkijkt op haar gesprekken met sekswerkers, vindt ze vooral het begrip regie belangrijk. “Dat was ook de inzet van het project: kies jij ervoor te werken als prostituee of wil je ander werk? In beide keuzes steunen we je.” Het viel Van der Heul op hoezeer sekswerkers worden veroordeeld. “Ze worden zo vaak als slachtoffers gezien. Alsof sekswerkers zielig zijn. Wij probeerden juist mensen in hun kracht te zetten. We lieten het project monitoren door een denktank van sekswerkers. Zo zochten we gezamenlijk naar oplossingen in plaats van alleen maar over ze te praten.”
Wat vindt Van der Heul nu van het Zweedse model? “Beboeten van bezoekers vind ik ver gaan”, zegt ze. “Maar het is toch scheef dat bezoekers buiten beeld blijven en dat de sekswerkers het stigma moeten dragen. Aan de andere kant: als je hoerenlopers gaat veroordelen, wordt het taboe op prostitutie nóg groter. Dat lijkt me niet in het voordeel van sekswerkers.”

Moralistische vragen
“Laten we wat normaler gaan doen over sekswerk”, is de oproep van Karin Astrid Siegmann, docente en onderzoekster arbeidsvraagstukken en gender op het International Institute of Social Studies (ISS) in Den Haag, en diaken in de Haagse Lukaskerk. Ze doet nu zo’n twintig jaar onderzoek naar arbeidsstudies, sinds een jaar of vijf verdiept ze zich in sekswerk. Waar ze zich het meest over verbaasde toen ze onderzoek ging doen naar deze sector, waren de moralistische vragen er in wetenschappelijke enquêtes worden gesteld. Was het je eigen keuze? Ben je wel gelukkig? Heb je depressies gehad? “Pakweg een op de vijf van mijn collega’s in de wetenschap heeft weleens een burn-out gehad!”, zegt Siegmann verontwaardigd. “Wetenschappelijk werk gaan we toch ook niet uitroeien?”
In het debat over sekswerk worden sowieso vaak niet relevante vragen gesteld, vindt ze. Het argument dat gebruikt wordt door mensen die het Zweedse model propageren, is de bescherming van vrouwenrechten. Maar Siegmann noemt onderzoeken waaruit blijkt dat het Zweedse model de prostitutie vooral ondergronds drijft. Dat gebeurde volgens haar niet alleen in Zweden, maar ook in Frankijk waar eenzelfde soort beleid wordt gevoerd. “De branche wordt onveiliger en onbeschermder. Het maakt sekswerkers kwetsbaarder. Het idee dat dat de positie van de vrouwen verbetert, dat heb ik nog niemand horen beamen.”
Wie de normale vragen zou stellen zoals ‘wat verdien je’, zal nog verrast worden, zegt ze ook. “Dit is zo ongeveer de enige sector waarin vrouwen meer verdienen dan mannen. Heel empowering!” Daarnaast hekelt Siegmann het feit dat op veel plekken waar sekswerk wordt verdreven, dure winkels en woonhuizen verschijnen. “Gentrificatie en migratiecontrole zijn vaak achterliggende motieven als het om criminaliseren en terugdringen van sekswerk gaat. Dat vind ik zeer zorgelijk.”
Wie écht iets aan vrouwenrechten wil doen, moet zich juist inzetten voor het afschaffen van het stigma van ‘de hoer’, vindt Siegmann. Ook kerken hebben daar een rol in, vindt zij. Ze noemt het voorbeeld van een Zuid-Afrikaanse methodistenkerk die strijdt tegen discriminatie van sekswerkers. Ze hingen een groot spandoek aan hun kerk: ‘Jesus was the first to decriminalise sexwork.’ Dat vindt ze een belangrijk statement. Sekswerkers zijn in de geschiedenis van de kerk vaak gezien als zielige slachtoffers op zoek naar redders. “Sekswerkers hebben helemaal geen redding nodig, maar bondgenoten.” Het is volgens Siegmann een illusie om te denken dat de prostitutie ooit zal verdwijnen. De beste vraag die daarom gesteld kan worden is: Wat is er nu nodig om de omstandigheden te verbeteren waarin sekswerkers hun werk kunnen doen?
Cobie heeft in ieder geval een duidelijke reactie op die vraag. Haar antwoord: “Dat mensen ons met respect behandelen.”

De volledige naam van Cobie is bij de redactie bekend.