Documentaire: ‘La Cordillera de los Suenos’

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
In de filmrubriek deze maand de documentaire La Cordillera de los Suenos. Filmmaker Patricio Guzman heeft zijn complete oeuvre gewijd aan het land dat hij moest ontvluchten: Chili. In zijn laatste drieluik koppelt hij het ontzagwekkende landschap van zijn vaderland aan de tragische politieke geschiedenis.

La Cordillera de los SuenosTekst: Jurgen Tiekstra

Bij het zien van de documentaire La Cordillera de los Suenos van de Chileense filmmaker Patricio Guzman moest ik denken aan die dichtregels van M. Vasalis: ‘Ik droomde, dat ik langzaam leefde… langzamer dan de oudste steen.’ Het zijn de beginregels van het gedicht ‘Tijd’, uit haar debuutbundel uit 1940.

‘La Cordillera’, dat is de bergketen die het langgerekte Zuid-Amerikaanse land Chili afsluit van de rest van de wereld: de Andes. Filmmaker Patricio Guzman woont sinds 1973 in Frankrijk, vanaf het jaar dat hij zijn land ontvluchtte. Zo lang hij in Chili woonde, dacht hij nooit na over de Andes. Hij leefde met zijn rug naar de bergketen. Maar elke keer wanneer hij nu terugkeert naar zijn geboorteland, waarover hij zijn leven lang obsessief documentaires is blijven maken (twintig in totaal), ziet hij vanuit het vliegtuig diep onder zich die soevereine bergketen liggen. De Andes is de grens geworden die hij moet overgaan om te komen bij het Chili dat hij verloren is.
11 september 1973 is de datum die zowel Guzman als zijn land voorgoed heeft veranderd. Drie jaar eerder was de socialist Salvador Allende verkozen tot de nieuwe president, onder andere met de belofte om de kopermijnen te nationaliseren die op dat moment in buitenlandse handen waren. Op die noodlotsdag in het najaar van 1973 rolden de tanks van het leger de hoofdstad Santiago binnen en werd het presidentieel paleis beschoten. Salvador Allende werd dood aangetroffen. Waarschijnlijk had hij in dat onheilsuur zelfmoord gepleegd. De nieuwe president werd generaal Augusto Pinochet, de man die zou aanblijven tot het einde van de dictatuur in 1990.

Mes door de tijd
Guzman was 32 jaar toen de staatsgreep plaats vond. Hij hoorde bij degenen die gegrepen waren geweest door het elan dat de uitverkiezing van Allende had opgeroepen. Over het eerste jaar van diens regering maakte hij de documentaire Primer año. Maar Allendes socialisme werd met geweld uit het presidentieel paleis geveegd. Zo’n dertienduizend mensen werden opgepakt, waarvan duizenden gevangen kwamen te zitten in de twee grote voetbalstadions van Santiago. Een van hen was Patricio Guzman. Toen hij vrij kwam, verzamelde hij in allerijl zijn filmbanden van de afgelopen jaren en ontkwam hij naar Europa. Daar voltooide hij een docudrieluik over de politieke omwenteling en de repressie: La Batalla de Chili.

Nu heeft hij, als op leeftijd gekomen filmmaker, opnieuw een drieluik afgerond. Het slotdeel is zijn nieuwste documentaire La Cordillera de los Suenos (De bergketen van dromen). Eerdere delen waren Nostalgia de la Luz (Nostalgie van het Licht, uit 2010) en El Botón de Nácar (De parelmoeren knoop, uit 2015). Alle drie die documentaires, maar vooral de nieuwste, barsten van de diepste weemoed. Ze lopen over van het onstelpbare verlangen naar een tijd buiten handbereik. Steeds is het die dag van de staatsgreep, 11 september 1973, die als een mes door de tijd is gesneden. In de termen van de Franse filosoof Alain Badiou was die militaire coup een événement, een gebeurtenis zó rigoureus dat de werkelijkheid van aangezicht is veranderd. Het Chili van Guzmans jeugd, van zijn idealisme, is niet meer. Elke keer als hij terugkeert naar het land waar hij werd wie hij is, voelt hij zich een vreemde.

Daarin is hij overigens geen enkeling. Dat blijkt uit de massale straatprotesten die in oktober vorig jaar losbarstten in Chili. De aanleiding was een verhoging van de metroprijzen. Groepen jongeren besloten om een daad van burgerlijke ongehoorzaamheid te plegen: ze kochten geen tramkaartjes meer, maar sprongen over de poortjes heen. Dat kleine verzet werd een opstand: uiteindelijk schijnen er eind oktober een miljoen mensen de straat te zijn opgegaan, betogend tegen de grote welvaartsongelijkheid in het land. Het is die ongelijkheid die terugleidt naar Pinochet: de dictator besloot om, op advies van de Amerikaanse vrijemarkteconoom Milton Friedman, van zijn land een laboratorium te maken voor een radicaal neoliberaal economisch experiment. Het is veelzeggend dat een van de winstpunten van de volksopstand is, dat in april een referendum wordt gehouden over een nieuwe grondwet, met het doel de nog geldende grondwet van Pinochet te vervangen.→

De film draait vanaf morgen in de bioscoop.

De volledige tekst lezen? Abonnees van Volzin ontvangen bij verschijning van de nieuwe Volzin een e-mail met een link naar de digitale editie. Nog geen abonnee? Klik dan hier.