'Het werk van Hannah Arendt wordt steeds actueler'

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
Wat kunnen wij weten? Wat mogen wij hopen? Wat moeten we doen? Dat zijn de eeuwige vragen van de filosofie. Elze Riemer geeft het antwoord van twaalf ‘denkers van nu’ en legt daartoe haar oor te luisteren bij kenners. Aflevering 5: filosoof Veronica Vasterling over Hannah Arendt. “Zij laat zien dat onze mens- en wereldbeelden gevolgen hebben voor de politiek en omgekeerd: de politiek heeft gevolgen voor hoe mensen gezien en behandeld worden. Zo snap je een stuk beter wat er nu gebeurt in de wereld.”

Tekst: Elze Riemer

De politieke filosofie van de joodse Hannah Arendt (1906-1975) is actueler dan ooit, stelt Veronica Vasterling (Hunsel, 1955), die als wijsgerig antropoloog verbonden is aan de Radboud Universiteit. Niet voor niets was Arendts eerste boek Totalitarisme na de verkiezing van Trump terug te vinden in internationale bestsellerslijsten. Maar in de populaire omgang met haar werk wordt ze te vaak niet goed begrepen, waardoor er veel waardevols van haar filosofie verloren gaat. Vasterling is Arendt-kenner in hoofd en hart: “Hannah Arendt heeft mij de wereld beter laten begrijpen. Ik grijp steeds op haar terug, als filosoof, maar ook als burger van deze wereld. Ze blijft mij inspireren, nu al dertig jaar. Dat is geen enkele andere filosoof gelukt.”

Waarom is Arendt na dertig jaar nog steeds zo inspirerend?
“Haar werk wordt eigenlijk steeds maar actueler. Dit heeft te maken met het feit dat haar beginpunt de wereld zelf is, dáár kijkt ze naar. Filosofen hebben de neiging om systemen te bouwen, waarin alles altijd logisch en coherent moet zijn. Dat is een forse afwijking, want hiermee doen ze geen recht aan de werkelijkheid – de wereld – die verre van logisch en coherent is. Dat laat Arendt heel mooi zien, impliciet in haar hele oeuvre en expliciet in haar laatste werk: Het leven van de geest. Doordat er geen coherentie is, is een zoektocht naar waarheid zinloos. Een klap in het gezicht van bijna alle filosofen, die niets anders doen dan dat. Arendt stelt dat het veel meer om de zoektocht naar betekenis gaat. Ze maakt een onderscheid tussen waarheid – feitelijkheden die je op kunt zoeken – en betekenis – ons perspectief op die feiten, de betekenis die wij eraan geven. Een heel verhelderend en inspirerend onderscheid, zowel in de filosofie als in de dagelijkse praktijk. Als we ergens een oordeel over hebben, baseren we ons op feiten, maar geven we aan die feiten ook een bepaalde betekenis. We zeggen dan vaak: ‘Het is niet waar’, maar wat we eigenlijk moeten zeggen is: ‘Ik ben het daar niet mee eens, ik heb een andere visie’.”

De volledige tekst lezen? Abonnees van Volzin ontvangen bij verschijning van de nieuwe Volzin een e-mail met een link naar de digitale editie. Nog geen abonnee? Klik dan hier.