‘Eenzaamheid krijgt bij studenten een andere kleur’

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
“De momenten waarop ik me eenzaam heb gevoeld, zijn heel vaak ook momenten dat er juist heel veel mensen om me heen zijn”, vertelt filosofiestudent Mae Boevink. “We praten veel te weinig over dit soort dingen. In die momenten van eenzaamheid had ik het gevoel dat ik in mijn eentje aan het worstelen was met allerlei problemen en voelde ik me totaal niet begrepen. Dat wil je dus niet.” Maar hoe kom je eruit?

Tekst: Jasmijn Olk

Het hoort de mooiste tijd van je leven te zijn: je studententijd. Voor het eerst sta je op eigen benen, met een biertje in je hand ga je van het ene feestje naar het andere. Interessante stages en leerzame bestuursfuncties liggen binnen handbereik en eindelijk kun je echt ontdekken wie je bent. De realiteit is weerbarstiger, want het is lang niet altijd leuk. Een groot deel van de studenten voelt zich geregeld eenzaam. Het RIVM bericht dat 30 procent van de jongeren zich wel eens alleen voelt, uit onderzoek van het CBS blijkt dat 75 procent van de studenten niet tevreden is met zijn of haar sociale leven en zich soms eenzaam voelt. In een grootschalige enquête gehouden op de Radboud Universiteit in Nijmegen naar het welzijn van studenten, zegt één op de vijf studenten ‘anderen om zich heen te missen’, een kwart van de studenten ‘voelt leegte om zich heen’. Het lijkt tegenstrijdig, want op de sociale media van de gemiddelde student valt toch vooral op hoeveel lol er wordt gemaakt.

“Ja, ik was wel eenzaam als student”, blikt pastor Eva Martens (37) terug. “Ik voelde me niet altijd verbonden met mijn medestudenten. Ik liep rond met vragen als: past dit bij mij, is dit wat ik echt wil, ben ik hier wel op mijn plek? Omdat ik een kleine studierichting volgde – theologie – en soms ook letterlijk weinig medestudenten had, dacht ik: andere studenten hebben deze vragen niet. Daardoor voelde ik me soms erg alleen. Pas toen ik na mijn studie stage ging lopen bij de Studentenkerk in Nijmegen, merkte ik dat veel studenten vergelijkbare ervaringen hadden.” Ze merkte dat eenzaamheid onder studenten een groot probleem is, maar dat veel studenten zich niet herkennen in het beeld dat veel mensen daarvan hebben. “Het gaat echt niet altijd om mensen die alleen op hun kamer zitten. Eenzaamheid krijgt bij studenten een andere kleur.”

Veilige omgeving
Wat bedoelen we eigenlijk, als we het over eenzaamheid hebben? “Eenzaamheid is een gat, tussen de verwachting die je hebt van relaties en de realiteit, tussen wat je wilt en wat je hebt. Wat dat is, is voor iedereen anders. Er zijn mensen die elke dag anderen zien, maar bijvoorbeeld een bepaalde diepgang missen. Die zich eenzaam voelen, terwijl je van de buitenkant denkt: ik zie een persoon met heel veel mensen om zich heen”, verklaart socioloog Eric Schoenmakers. Aan de Vrije Universiteit en Fontys Hogeschool deed hij onderzoek naar de manier waarop mensen omgaan met eenzaamheid. “Eenzaamheid gaat over het algemeen gepaard met belangrijke levensgebeurtenissen. Die zijn er in je studententijd natuurlijk genoeg. Je gaat uit huis, laat het sociale netwerk van de middelbare school achter, leert nieuwe mensen en een nieuwe stad kennen. De relatie tot je ouders verandert. Bij dit soort levensgebeurtenissen maak je opnieuw de afweging: wat is belangrijk voor mij, en heb ik dat nog? Ook sociale vaardigheden en karaktereigenschappen spelen een rol bij eenzaamheid. Als iemand een laag zelfbeeld heeft, bang is om problemen met anderen te bespreken, heeft een grotere kans om zich eenzaam te gaan voelen.” Schoenmakers maakt een onderscheid tussen sociale en emotionele eenzaamheid. Waar het bij sociale eenzaamheid gaat om het deel uitmaken van een groter geheel, heeft emotionele eenzaamheid te maken met de diepgang die een relatie heeft. “Om echt over de dingen des levens te kunnen praten.”

“De momenten waarop ik me eenzaam heb gevoeld, zijn heel vaak ook momenten dat er juist heel veel mensen om me heen zijn”, vertelt filosofiestudent Mae Boevink (25). Tijdens haar studietijd kampte ze regelmatig met eenzaamheid en andere mentale problemen. Nu is ze klaar om daar over te praten. Om het taboe te doorbreken. “We praten veel te weinig over dit soort dingen. Op die momenten van eenzaamheid had ik het gevoel dat ik in mijn eentje aan het worstelen was met allerlei problemen en voelde ik me totaal niet begrepen, had ik het idee dat niemand mij zag. Ondanks het feit dat waarschijnlijk heel veel studenten zich zo voelden, leek het alsof ik de enige was. Dat ik huilend achter mijn laptop zat omdat ik nog een essay moest schrijven, met het idee dat het nooit af kwam en ik sowieso een onvoldoende ging halen. Ik kwam dan in een enorme spiraal terecht, met uiteindelijk de conclusie dat ik maar moest stoppen met mijn studie en dat iedereen teleurgesteld in me is. Dat wil je dus niet.”

Altijd efficiënt
Tijdens persoonlijke gesprekken merkte Martens dat eenzaamheid bij studenten voor een groot deel zit in het niemand hebben met wie je echt kan praten, niemand hebben die je echt kent. “Studenten zeiden vaak: ja, maar dat begrijpen mijn vriendinnen niet. Sommigen van hen hadden een medische aandoening waardoor ze niet altijd mee kunnen komen, waren net iemand verloren, vonden geen aansluiting in de groep waarin ze zaten.” Studenten die enorm middenin het studentenleven staan, voelen zich soms toch eenzaam. “In de Studentenkerk hebben we geregeld te maken met verhalen over suïcides van jonge mensen. In veel van die verhalen viel het me echt op dat dit juist enorm actieve studenten waren. Men zegt dan: nou, dit hadden we nooit verwacht, diegene stond zo vol en middenin het leven. Daarbij zeggen ze dan wel: we kennen hem niet zo goed, maar wat we zagen was altijd heel positief.”

Martens ziet dat studenten het tegenwoordig vaak zo druk hebben, dat ze geen tijd meer hebben om diepgaande contacten aan te gaan. “Studenten willen ook tijdens hun vrije tijd aan hun cv werken. In het bestuur van een studievereniging zitten kun je wel op je cv zetten, een avond rondhangen met je vrienden niet.” Studeren moet steeds efficiënter, en het sociale leven ook. “Het bezig zijn met je cv heeft de afgelopen tien jaar een vlucht genomen. Studenten zijn zich er enorm van bewust dat ze van alles op hun cv moeten hebben staan. Dat maakt het studentenleven een stuk minder gezellig, want je bent voortdurend bezig jezelf te vergelijken met anderen. Heb ik wel voldoende, genoeg? Alle tijd die ze te besteden hebben, moet efficiënt zijn.”

Dat vergelijken gaat tegenwoordig grotendeels via sociale media. “Sociale media maken dat we onze relatiestandaard soms mogelijk hoger leggen dan eigenlijk normaal is”, duidt Schoenmakers. “Niemand heeft een perfect leven, maar als je sociale media mag geloven, moet je ieder moment van de dag iets leuks aan het doen zijn. Als je je daar aan gaat spiegelen, dan wordt het moeilijk, want zo werkt het leven niet.” Martens vult aan: “Ook op LinkedIn zie je hoeveel andere mensen doen in hun leven. Wat voor ervaringen ze allemaal hebben, hoe druk en nuttig iedereen bezig is. Dat geeft een gevoel van: ik ben de enige, ik doe niet echt mee, ik ben niet als anderen. Dat geeft een enorm gevoel van isolement.”

Honger
Toch is eenzaamheid niet alleen een negatief gevoel. “Je kunt het aan de hand van een metafoor als honger misschien wel duiden”, vertelt Schoenmakers. “Honger is een teken van je lichaam dat je iets moet doen, namelijk eten. Als je dat vervolgens kunt doen, is het een zinvol signaal, want iets dat je nodig had wordt opgevuld. Eenzaamheid is een signaal dat zegt: je moet er misschien op uit gaan, of met iemand anders gaan praten over wat je bezig houdt. Als je er in slaagt die eenzaamheid op te lossen, dan helpt je dat. Daar groei je als mens van.” Hij vindt dat een student die zich wel eens eenzaam voelt, zich niet meteen zorgen hoeft te maken, maar wel bij zichzelf te rade moet gaan. “Blijkbaar mis je iets wat je nodig hebt. Het denkproces en de acties die daaruit volgen, zouden je verder moeten brengen in je leven en met het doorbreken van die eenzaamheid.” Zijn advies? Denk na waar het gevoel vandaan komt en probeer via reflectie een oplossing te vinden. Dat is zeker niet altijd makkelijk en soms is er hulp nodig, van je netwerk of van een professional.

Schoenmakers onderscheidt drie manieren van omgaan met eenzaamheid. “De eerste, waar we allemaal waarschijnlijk ook als eerste aan denken, is: er op uit gaan om nieuwe mensen of oude bekenden te ontmoeten. Je bij een club aanmelden, naar de kroeg, je ouders bellen. Echt een activiteit. Daarnaast heb je wat wetenschappers cognitive coping noemen, waarbij mensen bij zichzelf te rade gaan over de oorzaak van hun gevoel. Hun verwachtingen bijstellen, misschien soms gewoon accepteren dat het is wat het is. Een derde manier waarop je om kunt gaan met eenzaamheid is door afleiding: een avondje Netflix kijken, studeren, een boek lezen, je bij een vereniging aansluiten. Zo overlappen de verschillende manieren elkaar natuurlijk ook.”

Schoenmakers merkt dat, als het gaat om mensen te helpen met het omgaan met hun eenzaamheid, er vaak een activiteit wordt georganiseerd die het hun mogelijk maakt om nieuwe mensen te ontmoeten. “We stellen de mens soms als een bodemloze put voor waar je altijd nieuwe contacten in kan gooien. Wat veel minder wordt gedaan, is mensen helpen bedenken: wat is jouw relatiestandaard, wat zijn jouw verwachtingen van je netwerk, kunnen we daar gericht aan werken? Hulp heeft eigenlijk pas zin als we weten wat iemand nodig heeft. Maar daar hebben we geen goed zicht op, want het gesprek over eenzaamheid durven we vaak niet te voeren.”

Terwijl: als je het gesprek over eenzaamheid aangaat, kom je er al snel achter dat veel meer mensen zich zo voelen. “Je bent niet de enige.” Dat is een inzicht waar Mae Boevink veel aan had tijdens het omgaan met haar eigen problemen. “Het is een beetje een suffe leus, maar: je bént niet de enige, hoe alleen je je ook voelt. En je hoeft het ook niet alleen op te lossen, het is geen falen als je hulp nodig hebt.”

Rondhangen
Pastor Eva Martens ziet een belangrijke rol voor het herwaarderen van ongedwongen persoonlijk contact. “Dat je gewoon lege tijd te vullen hebt, om rond te hangen met je vrienden. Wie heeft dat tegenwoordig nog? Als ik in gespreksgroepen met jongeren op een dieper niveau een gesprek voer, dan zeggen ze: dat doe ik nou nooit.” De kerk kan daar wat haar betreft best een steentje in bijdragen. “Ik heb heel veel steun gehad aan de diverse gemeenschap waar ik in de kerk deel van uitmaakte. Daar kwam ik in contact met mensen die in een hele ander levensfase zitten, die hele andere levenservaring hebben. Dat maak je als student niet vaak mee, je bent meestal alleen met leeftijdsgenoten. Het opent je blik. Wat ik daarnaast ontzettend belangrijk vind, is dat er in de kerk, ook tijdens de viering, stil wordt gestaan bij de kwetsbaarheid van het leven. Ook bij de pijn en het lijden dat daarbij hoort. In de samenleving gebeurt dat niet vaak. Ik denk soms: waar mag de pijn van het leven er nog zijn? Niemands leven is makkelijk, maar soms lijkt dat wel even zo. Alsof iedereen het fantastisch en makkelijk heeft.”