De liefde is nog lang niet vrij

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
Uithuwelijken? Daar moet je toch niet meer aan denken. Maar vrij in de liefde zijn we in tijden van Tinder evenmin. Een pleidooi voor de sprong in het diepe.

Tekst: Daniël Zevenhuizen

De liefde gaat al sinds mensenheugenis als een lopend vuurtje over straat. Dat betekent ook dat er een hoop onzin rondgaat. Stel je een groot marktplein voor waar mensen in alle hoeken staan te smoezen over wie het met wie heeft gedaan. Marinthe heeft een oogje op William, en Joost wordt ervan verdacht naast de pot te hebben gepist. Zo gedacht zit je niet ver van de realiteit.

Liefdesmarkt
Sinds kort lijkt romantiek meer op een markt dan ons lief is. Dat heeft onder meer te maken met het verschijnen van romantische technologieën. Die hebben de langverwachte dag ingeluid dat we zélf onze geliefde kunnen samenstellen. Dan heb ik het niet over seksbots, maar over mensen van vlees en bloed. Die verschijnen op het scherm, gerangschikt onder kenmerkende categorieën. Misschien wil ik iemand met een bril, of iemand van een andere cultuur – exotisch! Het enige verschil tussen de liefdesmarkt en een veemarkt is dat op de die eerste markt de koopwaar zichzelf aanbiedt. Alles krijgt een prijsplaatje opgespeld, zodat we weten waar we aan toe zijn. En we doen er maar al te graag aan mee.

Natuurlijk moet iedereen zelf wegwijs worden in de wereld van romantiek, maar dat betekent niet dat je zomaar van alles kunt beweren of dat je zelf de regels van het spel kunt bepalen. Dat liefde een spel is, betekent veeleer dat er een aantal patronen zijn die we onszelf aanleren om ons te redden in de romantische praktijk. Die regels komen tot stand in samenspraak met anderen. Niet alleen in gesprekjes met je geliefde, maar ook in discussie met de gemeenschap en de traditie. En reken maar dat je in een traditie staat, zelfs als het om zoiets universeels gaat als de liefde. Waar bestaat die traditie uit? Uit pogingen in de liefde die in het culturele bewustzijn zijn blijven hangen – in films, liedjes, romans. Maar ook uit het denken van moralisten, eventueel geïnstitutionaliseerd in scholen, kerken en het wetboek.

De Grieken in de Oudheid vonden liefdesrelaties tussen oude mannen en jonge jongens heel gewoon. In onze contreien moest het huwelijk tot voor kort bovenal liefdelóós zijn, zodat het verbond niet door de willekeur van het hart gebroken zou worden. Dat alles toont aan, dat er heel wat veranderd is in onze liefdesbeleving en de manier waarop de samenleving eromheen georganiseerd is. Tegenwoordig vinden we het dan weer normaal dat we onze geliefde zelf samenstellen – uit een profielfoto, opleidingsniveau, baangarantie en geschikte hobby’s.

Zekerheid zoeken
Wij moderne mensen oordelen zélf wel over potentiële partners; daar komt geen ouder of priester aan te pas. En waarom zou het ook anders zijn? Moeten we inmiddels niet kunnen liefhebben wie we willen? Zeker. De vraag is alleen hoe vrij de liefde werkelijk is, als we precies diegenen kandidaat stellen, die ons zekerheid bieden: sociale, economische en romantische zekerheid. Nieuw zijn sociale en economische zekerheid trouwens niet als doelen van partnerselectie. Ze zijn de motor achter het eeuwenoude gebruik van uithuwelijking.

Wat heeft uithuwelijking in vredesnaam met een datingapp als Tinder te maken? Het opvallendste verschil is natuurlijk wíe de relatie voltrekt. Dat zijn in het geval van uithuwelijking de ouders van beide partijen, eventueel bemiddeld door een spiritueel leider. Op Tinder ben je zelf de baas. Maar dat je een beslissing neemt, zonder dat iemand over je schouder meekijkt of dreigt je uit de erfenis te ontzetten, betekent niet dat je geheel vrij van invloeden een keuze maakt.

Die invloeden variëren van seksuele impulsen tot associaties bij opleidingsniveau. Voor de eerste categorie verlangens bestaan allerlei diensten, en Tinder wordt er ook voor gebruikt. Toch is het hoofdzakelijk de blijvende relatie waar men op uit is, dus spelen andere afwegingen een rol. En verschillen die andere afwegingen echt zo wezenlijk van de richtlijnen die papa en mama hanteerden bij een uithuwelijking? Ik durf het te betwijfelen. Nog steeds liever iemand met een baan, die van reizen houdt (en er dus het geld voor heeft) en een stabiel sociaal netwerk heeft. Liever dan de (nog) onsuccesvolle dromer die aan thuisblijven hecht en er een aantal excentrieke contacten op nahoudt.

Er is niks mis met die overwegingen. Sterker nog, die maatstaven spelen toch wel door ons hoofd bij het eerste drankje, hoe ‘natuurlijk’ en ‘spontaan’ die ook tot stand kwam. Maar gebiedt de eerlijkheid niet te zeggen dat het de markt is, die hier de scepter zwaait? Aan een opwelling van het hart zal het toch steeds minder liggen, als we Floor kiezen boven Marisha, omdat de eerste het geld en de tijd heeft om driemaal in de week met haar vriendinnen te gaan ‘wijnen’, terwijl de laatste zich uit de naad werkt om haar studie te kunnen financieren.

Al met al zitten we dus nog altijd in de traditie gevangen, hoe vrij we ook denken te zijn.

De volledige tekst lezen? Abonnees van Volzin ontvangen bij verschijning van de nieuwe Volzin een e-mail met een link naar de digitale editie. Nog geen abonnee? Klik dan hier.

LEES OOK: ‘Liefde heb je niet, liefde ben je’, over Paulus en liefdevolle overgave.