De groene patriarch

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
'Water in tijden van klimaatverandering' is het thema van een internationaal symposium dat volgende week in Amsterdam plaatsvindt. Medeorganisator en hoofdspreker is patriarch Bartholomeus van Constantinopel. Jan Jorrit Hasselaar schetst het portret van de geestelijk leider die zijn bijnaam Groene Patriarch met ere draagt.

Tekst: Jan Jorrit Hasselaar Beeld: Dio van Maaren

Patriarch Bartholomeus van Constantinopel bezoekt komende week Nederland. Hij is een van de hoofdsprekers van het internationale symposium Water in Times of Climate Change. A Values-driven Dialogue dat aanstaande woensdag en donderdag aan de Vrije Universiteit plaatsvindt. De geestelijk leider geniet wereldwijd bekendheid vanwege zijn jarenlange pioniersrol op milieugebied. De Amerikaanse vicepresident Al Gore gaf hem daarom de bijnaam ‘Groene Patriarch’. In 2008 werd Bartholomeus vanwege zijn ‘definiëren van milieuvragen als een spirituele verantwoordelijkheid’ door Time Magazine uitgeroepen tot een van de honderd invloedrijkste personen ter wereld. Paus Franciscus begint zijn milieu-encycliek Laudato Si’ (2015) met een verwijzing naar de voortrekkersrol en het werk van de patriarch. Het was voor het eerst in de geschiedenis van het sociale denken van de rooms-katholieke kerk dat een paus zich schatplichtig verklaart aan iemand die niet tot die kerk behoort.

Schoonheid en heiligheid
Dimitrios Archondonis zag op 29 februari 1940 het levenslicht  op het eiland Imvros (nu Gokceada) voor de kust van Turkije. Hij groeide op in een gezin met vier kinderen. In de zomervakanties hielp Dimitrios in het café van zijn vader. Al op jonge leeftijd assisteerde hij op het altaar. Als misdienaar vergezelde hij de dorpspriester op zijn tocht naar afgelegen kerkjes. Tijdens deze tochten werd de jonge Dimitrios gegrepen door zowel de pracht van het berglandschap als de pracht van de liturgie. Die twee vormen van schoonheid zijn voor de orthodoxe gelovige nauw met elkaar verbonden.

Dimitrios voelde zich geroepen om zijn kerk te dienen. Bij zijn diakenwijding in 1961 ontving hij de naam Bartholomeus. Hij werkte als theoloog, werd in 1973 verkozen tot metropoliet  (aartsbisschop) van Philadelphia, en in 1990 tot metropoliet van Chalcedon. Een jaar later werd hij gekozen tot 270ste aartsbisschop van de kerk die is gesticht door de apostel Andreas. Als patriarch van Constantinopel is Bartholomeus de eerste onder zijn gelijken en is hij de geestelijk leider van ongeveer 300 miljoen orthodoxe christenen.

“Als de aarde heilig is, dan is onze relatie met de natuurlijke omgeving sacramenteel; dat betekent dat zij zaden en sporen van God bevat”, schreef Bartholomeus. De kern van zijn ecologische bijdrage ligt in diens overtuiging dat onze omgang met het milieu niet slechts van technologische aard kan zijn. Hij benadrukt dat het antwoord op ecologische vraagstukken alleen succesvol kan zijn als het een fundamentele en radicale verandering bevat van ethische waarden en spirituele houding. De mens moet van consument communicant worden, zegt hij. Als consument heeft de mens een mentaliteit die weinig tot geen rekening houdt met de natuurlijke omgeving en daaraan gerelateerde sociale vraagstukken. “In de mentaliteit van het consumentisme zijn ‘goederen’ alleen maar objecten. Zij dragen geen bepaalde heiligheid; ook zijn ze niet gerelateerd aan de Schepper en de onderhouder van alles.” De mens die communicant is, staat anders in het leven. “Hij of zij bezit geen dingen, maar neemt aan hen deel, terwijl hij in gemeenschap is met anderen, als deelnemers van het gedeelde leven.”

De volledige tekst lezen? Abonnees van Volzin ontvangen bij verschijning van de nieuwe Volzin een e-mail met een link naar de digitale editie. Nog geen abonnee? Klik dan hier.