'Bijbel heeft geen kerkmuren nodig'

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
De behoefte aan gemeenschap, verbinding, zingeving en rituelen is in onze samenleving springlevend, maar bestaande kerkelijke kaders voorzien daar steeds minder in. Vormen de pioniersplekken van de PKN het antwoord? Hoe serieus neemt de kerk de bezoekers van deze plekken? Of houdt zij er een geheime agenda op na?

Tekst: Elze Riemer 

Terwijl de een treurt om het sluiten van het kerkgebouw, is de ander volop bezig de kerk buiten de kerkmuren vorm te geven. Althans, dat lijkt de insteek te zijn van de vele pioniersplekken die de laatste jaren als paddenstoelen uit de grond schieten. Of het nu om kledingruilwinkels, stiltewandelingen, stadstuinen, nieuwe kloosters, kroegavonden of gezamenlijke maaltijden gaat – aan creatieve initiatieven onder de kerkelijke paraplu geen gebrek. Vooral de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) is actief, met nu al meer dan 250 pioniersplekken onder haar hoede. Maar ook andere kerkgenootschappen, zowel in Nederland als internationaal, zijn hiermee bezig. Het gaat vaak om kleine groepen mensen, waarvan gemiddeld de helft van buiten de kerk komt. Onderhand lopen de kerken wel steeds verder leeg. Betekent dit dat de kerk zoals we die kennen geen toekomst meer heeft? Of hebben we hier slechts te maken met de kerk die ‘het gebouw verlaat’?

Uit de ontwikkelingen blijkt dat de behoefte aan gemeenschap, verbinding, zingeving en rituelen springlevend is, ook al vindt men dat in steeds mindere mate binnen de kerkelijke muren. Jonatan Bartling (31), pionier bij de PKN, beaamt dit. Hij is projectleider van Zinnig Noord, volgens hun website ‘een open community voor zingeving in Amsterdam Noord’, waar deelnemers via verschillende programma’s ‘oude tradities en nieuwe perspectieven ontdekken’ en samen ‘eten en drinken en het leven vieren’.

“De gemiddelde Zinnig Noordeling zou niet zeggen dat dit een kerk is”, zegt Bartling, “maar als je kijkt naar wat de kerk zou kunnen en misschien wel moeten zijn, dan denk ik dat Zinnig Noord daar zeker onder valt. De Tsjechische priester en schrijver Tomáš Halík schrijft in zijn boek Geduld met God dat het er niet om gaat om niet-gelovigen terug te halen naar het hart van de kerk, maar om dat hart van de kerk juist te verruimen. Misschien moeten we leren om veel groter over de kerk na te denken, om zo het begrip van kerk-zijn open te breken. Dan hoeven we ook niet zo bang te zijn dat de kerk aan het verdwijnen is. Het zou zomaar kunnen dat over vijftig jaar de kerkdienst een marginaal verschijnsel is geworden. Ik zou het mooi vinden als mensen de kerk dan associëren met een plek waar mensen nog wél samen de maaltijd delen, waar het ergens over gaat en waar je jezelf kunt zijn en je verbonden weet met anderen”.

Mixen en matchen
Bartling werkt nu ruim vijf jaar als pionier. Hij herkent zich sterk in de zinzoekers die naar Zinnig Noord komen. Ook hij voelt zich niet thuis in de traditionele kerk, maar ervaart wel, net zoals zij, een behoefte aan betekenisvolle gemeenschappen: “Waar het primair om gaat is dat er openheid is en diepgang, om zo datgene te ervaren waar iedereen zo hard naar op zoek is: verbinding. Er ontstaat dan een spontane vorm van gemeenschap. Want ook al wisselt de samenstelling, het gevoel van gemeenschap en verbinding is er telkens weer. Niet alleen van verbinding met elkaar, maar ook met een groter verband; het gevoel dat je deel bent van nog iets veel groters, en dat ieder van ons daarin van betekenis is. Het is meer dan jij plus ik.”

“Wij profileren ons niet als christelijk of kerkelijk”, gaat hij verder. “Dat is juist belangrijk omdat we dan zo, zonder agenda, in vrijheid verschillende tradities naast elkaar kunnen zetten. We leven in Nederland in een context, zeker in de steden, dat iedereen al aan het mixen en matchen is als het gaat om spiritualiteit en zingeving. Er wordt al uit allerlei verschillende bronnen geput en daar sluiten wij op aan. Niet vanuit strategisch oogpunt, maar vanuit een waarachtig verlangen naar waarheid: wat bieden al die tradities ons aan als het gaat om de vragen die in ons leven? Wanneer we op deze manier de Bijbel en het christelijke geluid presenteren is het ook overtuigender, zo hebben we gemerkt.”
“Zelf verhoud ik me serieus tot de christelijke traditie, maar neem ik er niet alles van over – ik kan nou eenmaal niet overweg met vaste antwoorden. Ik merk dat ik daarin juist heel dienend kan zijn in deze samenleving, waarin vaste antwoorden sowieso niet meer worden geaccepteerd. Overigens zie ik dat bijbelverhalen de kracht hebben om van alles naar boven te brengen bij mensen, en te resoneren met wat er in hen leeft. De Bijbel heeft geen kerkmuren of wat voor kader dan ook nodig. Integendeel, dergelijke kaders zitten juist vaak in de weg.”

De volledige tekst lezen? Abonnees van Volzin ontvangen bij verschijning van de nieuwe Volzin een e-mail met een link naar de digitale editie. Nog geen abonnee? Klik dan hier.