‘Alleen redden we het als mens niet’

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
Theoloog Wim Reedijk pleit voor een herwaardering van broederschap. Zeker nu de politiek verhardt en de kloof tussen rijk en arm groter wordt, is er behoefte aan meer solidariteit. "Juist als religieus mens besef je dat je meer bent dan een individu."

Tekst: Elke van Riel Beeld: Trees van Montfoort

Vrijheid, gelijkheid en broederschap vormen samen de bekende leus van de Franse Revolutie. Maar in vergelijking met de eerste twee is van broederschap tot nu toe nog weinig werk gemaakt, vindt Wim Reedijk. In zijn half september verschenen essaybundel Zonder broederschap geen vrijheid en gelijkheid. Essays over bewogenheid duikt hij in de geschiedenis van broederschap. Hij laat onder meer zien dat de wortels van de armenzorg in het christendom liggen, niet in de klassieke beschavingen. Behalve bij inspiratiebronnen als Jezus, Franciscus en Clara staat hij stil bij denkers als Alexis de Tocqueville, Adam Smith, Hannah Arendt, Karl Marx en Thomas Piketty.

Hoe kwam u op het idee om een boek over broederschap te schrijven?
“Ik werd ervoor gevraagd door de uitgever, naar aanleiding van een artikel. Het boek begint met een citaat van filosoof Theo Zweerman, van wie ik als student college had. Hij vroeg: ‘We horen veel over vrijheid en gelijkheid, maar wat is er eigenlijk van broederschap terechtgekomen?’ Die vraag ging toen al enorm bij mij resoneren; ik draag haar sindsdien met me mee.

In deze tijd van globalisering, waarin we zoveel verbinding hebben met de hele wereld, zou je kunnen zeggen dat broederschap meer gerealiseerd is dan ooit tevoren. Tegelijkertijd zie je dat mensen politiek gezien tegenover elkaar staan en tegen elkaar worden uitgespeeld.  De politiek is grimmiger geworden. Daarom is de boodschap van fundamentele solidariteit en begaan zijn met elkaar belangrijker dan ooit. Broederschap is ook actueel omdat we leven in een multiculturele samenleving en te maken hebben met Europa.”

De titel stelt: Zonder broederschap geen vrijheid en gelijkheid. Hoe bedoelt u dit?
“Vrijheid en gelijkheid zijn, zeker zoals we daar in het Westen mee bezig zijn geweest, sterk terug te voeren op mensen- en burgerrechten. Dat was ook ten tijde van de Franse Revolutie  een belangrijke kwestie. Er was toen immers evident sprake van een standenmaatschappij. Het was toen revolutionair om te zeggen dat elk mens basale rechten heeft. Vrijheid en gelijkheid passen daarbij en zijn zeker belangrijk, maar deze twee waardes laten vooral de uniciteit van elk individu zien. Ze maken nog niet helder wat wij als individuen met elkaar te verhapstukken hebben, aan elkaar verplicht zijn, of voor elkaar kunnen betekenen. Broederschap is zo fascinerend, omdat die waarde nou juist niet gaat over het individu, maar over de ander en wat we voor die ander kunnen betekenen.

De titel van mijn boek is natuurlijk ook bedoeld als een appel – of misschien wel als een provocatie. Wat ik zeg, is: aan vrijheid en gelijkheid is weliswaar nog van alles te doen, maar laten we het nou eens over broederschap hebben. Want als je daar niets mee doet, zakt de zaak toch in elkaar. Doordat binnen de trits vrijheid, gelijkheid, broederschap het ventiel uit broederschap is getrokken, is het met die andere twee ook niet helemaal goed gegaan, want alleen redden we het niet.

Je ziet dat terug in de zorg. Daar wordt sinds enkele jaren het belang van zelfredzaamheid en het hebben van de regie over je eigen leven benadrukt. Mensen die zorg behoeven, hebben natuurlijk een eigen waardigheid die bewaard moet blijven. Maar het klopt niet dat je altijd zelf je broek kunt ophouden of zelf initiatief kunt nemen. Juist in de zorg klopt dat niet.”

De volledige tekst lezen? Abonnees van Volzin ontvangen bij verschijning van de nieuwe Volzin een e-mail met een link naar de digitale editie. Nog geen abonnee? Klik dan hier.