FacebookTwitterLinkedIn
donderdag, 07 March 2019 09:25

Twents museum toont 'naakte waarheid'

Ernst Heckel: Szene am Meer, 1912, Von der Heydt Museum, Wuppertal Ernst Heckel: Szene am Meer, 1912, Von der Heydt Museum, Wuppertal Tekst: Eric Corsius

Het naakte menselijke lichaam is nooit iets neutraals, zo maakt de tentoonstelling De naakte waarheid in Rijksmuseum Twenthe duidelijk. Lange tijd vormde de uitbeelding van naakt een lofzang op de menselijke schoonheid. Maar de expositie maakt ook de keerzijde van de moderne seksuele emancipatie zichtbaar: vreugdeloosheid, de scheve machtsbalans tussen mannen en vrouwen, misbruik.

Sinds enkele jaren zijn de schandalen rond seksueel misbruik geen monopolie meer van kerken en andere religieuze organisaties. Inmiddels is er ook volop aandacht voor seksuele intimidatie, manipulatie en misbruik in de wereld van de kunst, met name in de podiumkunsten en de film. Net als in de kerk is het extra wrang om te moeten vaststellen, dat dit verschijnsel zich voordoet in een milieu waarbinnen het geestelijke en verhevene de boventoon zou moeten voeren. Populaire en gezaghebbende mannen (en een enkele vrouw) vallen van hun voetstuk. De kunstensector blijkt daarbij in de greep te zijn van een machocultuur, waarin jonge en opkomende artiesten zijn overgeleverd aan de grillen en lusten van machtige mannen, die de sleutels hebben tot een volgende stap in hun carrière. Wat eerder een kwestie van incidenten leek te zijn, blijkt een structureel probleem en een vast patroon. De coming-out van de slachtoffers gaat in de sociale media gepaard met de befaamde hashtag #metoo (‘ook ik’) – de formulering waaraan deze golf van schandalen haar naam ontleent.

Spiegel van de tijd
In de luwte van alle beroering vindt er in de museumwereld iets merkwaardigs plaats. Conservatoren, critici en kunstenaars gaan hardop nadenken over de vraag, hoe het nu zit met al die afbeeldingen van met name vrouwelijke naakten in de beeldende kunst. Tot nog toe was de overdosis bloot in de kunst nooit echt geproblematiseerd – behalve dan in bepaalde preutse kringen of door marginale militante feministen. Er werd door museumbezoekers hooguit lacherig en verlegen, maar meestal schouderophalend op gereageerd. De museumwereld kan en wil nu echter niet meer om de discussie heen over vragen als de volgende. Zijn de afgebeelde vrouwen niet ook vaak gedegradeerd tot een lustobject van schilders, beeldhouwers en toeschouwers? Waarom zijn het vooral vrouwen, die naakt worden afgebeeld? Is het naakt wel altijd functioneel? Zijn sommige schilderijen niet ronduit voyeuristisch, ja: pornografisch? Om de discussie vlot te trekken en te stimuleren gingen sommige musea er intussen zelfs toe over, om werken met vrouwelijke naakten te verbannen naar de depots en kelders.
Dat het naakt in de kunst altijd een rol heeft gespeeld, is evident. Het is goed dat er vragen worden gesteld bij de vanzelfsprekendheid ervan. Daarbij is het ook wenselijk dat de discussie zich niet beperkt tot de morele kwesties. Het feit dat mensen naakt worden afgebeeld, heeft waarschijnlijk meer oorzaken dan de behoefte aan een pornografische uitlaatklep bij schilders. We kunnen ervan uitgaan dat de kunst een spiegel is van de tijd en de cultuur. Als dat zo is, dan bevat het feit dat mensen naakt worden verbeeld – en vooral de manier waarop – ook een boodschap over die tijd en die cultuur. Juist op dit aspect wil de tentoonstelling De naakte waarheid in het Rijksmuseum Twenthe licht werpen. De expositie en de bijbehorende catalogus bestrijken twintig eeuwen kunstgeschiedenis, van de klassieke oudheid tot de hedendaagse kunst. Ze vertellen een rijk verhaal, niet alleen in historische en informatieve zin, maar ook aan de hand van diepgaande wijsgerige en sociologische analyses.
Het naakte menselijke lichaam is nooit iets neutraals, zoals de catalogus bij de tentoonstelling terecht stelt. Het heeft iets te vertellen. Het is een drager van betekenissen en boodschappen. Het naakte lichaam zelf, maar vooral degene die het weergeeft, wil ons iets zeggen. Het wil van iets getuigen en aan iets in ons appelleren. Een eerste blik op de tentoongestelde werken maakt dat onmiddellijk duidelijk. Het naakt in de kunst kan onze bewondering oproepen en ontroeren; het kan onze nieuwsgierigheid bevredigen; het kan ons shockeren, beschamen of verwarren; het kan ons verleiden of erotisch beroeren. En in al deze gevallen houdt het naakt ons een spiegel voor. In de tentoonstelling komen deze verschillende aspecten aan de orde.Login om meer te lezen

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda