FacebookTwitterLinkedIn
maandag, 25 February 2019 12:33

Paulus, profeet van de vrijheid

Paulus (James Faulkner, rechts) en zijn metgezel Lucas (Jim Cavaziel) in de film ‘Paul, apostle of Christ’ (2018). Paulus (James Faulkner, rechts) en zijn metgezel Lucas (Jim Cavaziel) in de film ‘Paul, apostle of Christ’ (2018). Tekst: Willem van der Meiden Beeld: Hollandse Hoogte

Met de kruisdood en de opstanding van Jezus heeft volgens Paulus iets volstrekt nieuws plaatsgevonden. Zijn boodschap is die van het messiaanse moment, ‘het punt van de tijd’, waarin deze wereld radicaal is omgekeerd. Juist nu weet Paulus als apostel en profeet van de vrijheid hedendaagse denkers te inspireren.

“Daarom is er hoop dat ook dit, het geschapene, bevrijd zal worden van de slavernij van de vergankelijkheid en zal delen in de vrijheid en de heerlijkheid van Gods kinderen. Want we weten dat al het geschapene tot op heden eenstemmig als in barensweeën zucht en lijdt.” Paulus van Tarsus, aan het woord in zijn Brief aan de Romeinen (8, 21-22), een bombrief in de wereldgeschiedenis. Wat fascineert denkers van alle eeuwen in deze oude teksten en waar komen deze denkers terecht? Is het niet bijzonder dat moderne progressieve filosofen als Alain Badiou, Giorgio Agamben en Slavoj Žižek zich met de energie van ontdekkingsreizigers op deze teksten storten, die tegelijkertijd onderwerp zijn van zwaarmoedige en wereldmijdende preken in de gereformeerde gezindte? Dezelfde teksten die Maarten Luther in Wittenberg brachten tot zijn Turmerlebnis, niets meer of minder dan een bekering?

Buikspreken
Is Saul ook onder de profeten? De titel was een knipoog naar 1 Samuel 10,11 waar de aanstaande eerste koning van Israël zich mengt in een groep profeten en verbazing wekt bij de omstanders. Maar onze bundel ging over die andere Saul, Saulus van Tarsus, die aanvankelijk behoorde tot de vervolgers van de jonge Jezusbeweging, daarvan bekeerd werd op weg naar Damascus en Paulus ging heten. We waren in 1978 jonge theologen die zich bezighielden met politieke, ja materialistische bijbellezing, en stelden een bundel samen over de bijbelse Paulus, met de bedoeling hem opnieuw te lezen en dan niet gehinderd door conservatief spinrag. De bundel was ook een eerbetoon aan de hervormde theoloog Kleijs Kroon (1904-1983), die al vanaf de jaren ’50 zijn best deed om Paulus te lezen in de politieke context van zijn dagen. Toen al, veertig jaar geleden, werd de vraag gesteld of dat wel kon, zo’n politieke lezing, en of onze eigen politieke radicaliteit ons er niet toe had verleid Paulus al te snel in te lijven in een eigen normerend systeem. Een goede vraag, die Kroon overigens zelf ook stelde en waarmee hij zijn stellingnamen nuanceerde zonder aan het goed recht ervan te willen afdoen. Paulus lezen als profeet en bestrijder van de Romeinse slavenwereld, als verkondiger van een samenleving waarin klasse- en sekseverschillen zouden wegvallen (Galaten 3,28): het is een goed voorbeeld van de framing die Paulus in tal van varianten ten deel is gevallen in de loop van de uitleggeschiedenis.
Nu gaat framing verder dan teksten lezen in je eigen context, zoals de filosoof Paul Ricoeur al aangaf: een lezer legt altijd zijn vooroordelen aan een tekst op wanneer hij of zij deze interpreteert. Maar, voegt Ricoeur daaraan toe, de lezer staat op zijn of haar beurt ook bloot aan de betekeniswereld van de tekst zelf. Een tekst spreekt je met andere woorden ook letterlijk aan. Wanneer teksten ingepast worden in een frame is de kans daarop aanmerkelijk kleiner.
Er zijn nogal wat voorbeelden geweest van framing van de geschriften van en over Paulus in een gewenste ideologische mal. Zo is Paulus gaan buikspreken in conservatief-dogmatische, joodse, anti-joodse, christelijke, esoterische, radicaal politieke en filosofische frames. En die framing begint al in het Nieuwe Testament zelf, zoals Peter van ’t Riet in dit nummer van Volzin betoogt (blz. 28 e.v.) met het messiaanse frame van de evangelist Lucas, die dertig jaar na Paulus’ dood diens leven en ‘handelingen’ beschrijft in een gewenste context.

Radicale vernieuwing
In plaats van ons te verbazen over deze voortdurende ideologische toe-eigening van de teksten van en over deze ‘apostel van de vrijheid’ kunnen we ons ook afvragen wat dan het unieke karakter is van deze teksten dat ze zo gretig en voor zulke verschillende doeleinden zijn gebruikt. Ik denk dat die populariteit te maken heeft met hun radicaliteit.Login om meer te lezen

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda