FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 2

    VOLZIN 2019: NUMMER 2

    Volzin-special: In de ban van Paulus ‘Paulus was een rusteloze religieuze zoeker’Selfmade theoloog
    30 januari 2019 - Lees meer
dinsdag, 05 February 2019 14:21

Peter van 't Riet over Paulus: 'een rusteloze zoeker'

Peter van 't Riet over Paulus: 'een rusteloze zoeker' Tekst: Willem van der Meiden Beeld: Martine Sprangers

“De hellenistische wereld van Paulus vertoont veel overeenkomsten met die van ons. Er is sprake van globalisering, migratie, religieus radicalisme – dat maakt van Paulus een belangrijke denker over actuele thema’s. Of je het nu met hem eens bent of niet.” Selfmade theoloog Peter van ’t Riet over de apostel zonder wie het christendom er heel anders had uitgezien.

In een fraai appartement in Kampen, met een weidse blik over de IJssel, ontmoet ik Peter van ’t Riet, een bevlogen man, die zich al ruim veertig jaar bezighoudt met onderzoek naar de joodse wortels van het Nieuwe Testament en met het joodse karakter van de evangeliën en de brieven van Paulus. Dat onderzoek heeft geleid tot een reeks van boeken en brochures, die behalve van veel geestdrift getuigen van een grote werklust en een eigenzinnige benadering van zijn onderwerp. Van ’t Riet is wiskundige en psycholoog, maar is als theoloog autodidact. Wie was Paulus?

U bent al jaren bezig met onderzoek van het Nieuwe Testament, maar hebt geen theologische opleiding. Waar komt die grote belangstelling vandaan?
“Van huis uit, denk ik. Ik ben gereformeerd opgevoed in Broek op Langendijk, een orthodox-protestantse enclave in een voor het overige vrijzinnig-protestantse en katholieke streek. Mijn moeder was vroom, piëtistisch, mijn vader was veel vrijzinniger in zijn denken. Ik ging mee naar de kerk, maar het kon me toen ik opgroeide steeds minder boeien. Ik ging me ergeren aan preken die elke logica misten en waar ik niets van begreep. Maar ik denk dat de bijbelverhalen van toen me wel blijvend hebben geïntrigeerd. Maar het christelijke geloof zakte weg. Ik heb overigens nooit de kerk verlaten, hoewel de aanvechting soms groot is.
Begin jaren ’70 ontdekten mijn vrouw en ik op een leerhuis van Will J. Barnard (niet te verwarren met de dichter Willem Barnard, WvdM) in Bussum de joodse lezing van het Nieuwe Testament. De vonk van het joodse gedachtegoed sprong over: ja, dacht ik, zo moet je die teksten lezen, in de joodse context van hun tijd. En ik besloot om me erin te verdiepen, eerst samen met Will Barnard, later zelfstandig. Zo is de belangstelling gegroeid.
Misschien – denk ik achteraf – ben ik altijd wel een vrome jongen gebleven en ik vind nog steeds dat belangstelling voor religie veel extra’s aan het leven geeft. Maar ik ben blij dat ik geen theologie gestudeerd heb, anders had ik dit werk nooit zo kunnen doen. Dan had ik me verplicht moeten verstaan met andere theologen, verantwoording moeten afleggen aan kerkelijke instanties en zo. Ik hecht aan mijn werk als zelfstandig onderzoeker.”

Met Paulus bent u pas later aan het werk gegaan. Hoe bent u bij hem terecht gekomen?
“Al in de tijd van Will Barnard ben ik begonnen met de evangeliën: Lucas en later Marcus en Matteüs. Nog weer later ontdekte ik dat Lucas en Matteüs met elkaar ‘in gesprek’ zijn en dat hun teksten consistent gecomponeerd zijn vanuit een achterliggende idee. Vervolgens heb ik onderzoek gedaan naar het Johannesevangelie. En daarna ben ik met Paulus begonnen.
We kennen Paulus uit twee bronnen: zijn brieven, waarvan er zeven aan hemzelf zijn toe te schrijven, en de door Lucas tientallen jaren later geschreven Handelingen der apostelen. Wat opvalt in het gangbare Paulusonderzoek is hoe vaak zijn levensloop en theologie worden samengesteld op grond van een mix van gegevens uit de brieven en de Handelingen. Maar dat zijn totaal verschillende bronnen. De Handelingen bieden midrasjiem, dat wil zeggen joodse leerverhalen, waarin Paulus de drager is van Lucas’ messiaanse strategie: Lucas was erop uit de verhouding tussen joden en Romeinen te repareren. Die was na de verwoesting van Jeruzalem en de tempel in 70 na Christus danig verstoord geraakt. De Handelingen vertellen ons daarom meer over de wijze waarop Lucas de messiaanse tijd naderbij wilde brengen dan over de opvattingen van Paulus. De brieven van Paulus komen in de Handelingen zelfs niet eens voor. Om iets over de echte Paulus aan de weet te komen, zijn de brieven dus de oudste en beste bronnen. Ook zijn biografie zit erin verstopt, zoals ik in mijn boek De levensloop van Paulus heb laten zien.”Login om meer te lezen

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda