FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 2

    VOLZIN 2019: NUMMER 2

    Volzin-special: In de ban van Paulus ‘Paulus was een rusteloze religieuze zoeker’Selfmade theoloog
    30 januari 2019 - Lees meer
dinsdag, 05 February 2019 13:58

Mineke Schipper: Angst voor het vrouwelijk lichaam

Mineke Schipper: Angst voor het vrouwelijk lichaam Tekst: Elleke Bal Beeld: Christiaan Krouwels

Literatuurwetenschapper Mineke Schipper onderzoekt waarom mannen de baas spelen over vrouwen: “Geleidelijk werd de kraamkamer van Moeder Aarde omgebouwd tot een plek waar mannelijke goden de levenscheppende activiteiten exclusief overnamen.”

Mineke Schipper (80) is net een paar dagen terug uit Stockholm, waar de alternatieve Nobelprijs voor Literatuur werd uitgereikt aan schrijfster en vriendin Maryse Condé uit Guadeloupe. Een paar weken eerder was ze nog in China, als gast van het EU-China Literature Festival. Maar op deze winterse maandagochtend is ze terug in Nederland en installeren we ons aan de eettafel bij haar thuis in Amstelveen, om over haar nieuwste boek te spreken.
Schipper is emeritus hoogleraar interculturele literatuurwetenschap aan de Universiteit Leiden en publiceerde onlangs Heuvels van het paradijs, waarin ze het ontstaan van patriarchale verhoudingen beschrijft. Het boek volgt op andere titels waarin ze onder meer scheppingsverhalen in verschillende culturen en religies onder de loep nam, en onderzocht hoe mensen hebben aangekeken tegen naaktheid en het bedekken en kleden van het lichaam. In Heuvels van het Paradijs richt ze zich op de anatomie van het vrouwelijk lichaam, en hoe bepalend die is geweest voor het ontstaan van machtsverschillen tussen mannen en vrouwen.

Vaginale tanden
De titel van Schippers nieuwe boek komt uit een studentenlied uit de middeleeuwen. In die tekst wordt de schoonheid van het vrouwelijk lichaam bezongen: ‘Een boezem die bevallig rijst. Als heuvels van het paradijs.’ Aan het eind van het lied blijkt dat de auteur zich het lichaam ook toe-eigent: ‘O genot van dit bezit’, klinkt het. In Heuvels van het paradijs wordt pijnlijk duidelijk dat het vrouwelijk lichaam door de eeuwen heen in vele culturen als eigendom is beschouwd. Zoals Schipper al in de introductie schrijft: “Uit inscripties in spijkerschrift blijkt dat de seksualiteit en de baarcapaciteit van vrouwen al vroeg gecontroleerd werden door mannen.” Vrouwen hebben zelf maar weinig te zeggen gehad over hun eigen lichaam.
Het boek is een fascinerende maar ook verbazingwekkende reis door de geschiedenis, culturen en religies, van de steentijd tot aan #MeToo. Het voorziet de discussie over #MeToo van een onmisbare context, want het denken over het vrouwenlichaam zit diep verankerd in de culturen en tradities van de wereld. Schipper analyseert aan de hand van oude teksten, kunst, verhalen en symbolen hoe vrouwelijke lichaamsdelen door de eeuwen heen begeerte en angst hebben opgeroepen. De vulva is een oeroud symbool voor vruchtbaarheid, maar roept tegelijkertijd vrees op, zoals in verschillende verhalen waarin vrouwen vaginale tanden hebben. Mythen over vrouwelijk bloed, menstruatie en ‘onreine’ vrouwen gaan eeuwen terug. In een hoofdstuk over geweld tegen vrouwen onthult Schipper hoe mannen al heel lang hun agressie loslaten op lichaamsdelen die ze zelf niet hebben.
“De angsten van mannen komen in die verhalen zo onthullend tot uitdrukking”, zegt Schipper. Maar de allerdiepste angst komt volgens haar voort uit het verschil dat mannen geen nieuw leven kunnen baren. En vrouwen baren niet alleen hun eigen soort, de meisjes, maar ook jongetjes. Die spectaculaire voorsprong mondde uit in achterstand op de meeste andere terreinen. Het betekent dat de behoefte aan compensatie gigantisch groot is geweest, aldus Schipper. Zoals ze in haar boek schrijft: “De vrouwelijke ‘procreatievoorsprong’ heeft de mannelijke sekse gestimuleerd om de unieke baarcapaciteit glansrijk voorbij te streven op zoveel mogelijk andere terreinen.”Login om meer te lezen

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda