FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
donderdag, 20 December 2018 12:04

Jezus: de grootste grensverlegger aller tijden

Tekst: Willem van der Meiden Tekst: Willem van der Meiden

Dat de grootste grensverlegger uit de wereldgeschiedenis, Jezus van Nazaret, werkelijk heeft geleefd, is wetenschappelijk niet aan te tonen. De Amerikaanse theoloog Robert Van Voorst schrijft daarover: “Zullen we ooit 100 procent zeker kunnen zijn van iets of iemand in het verre verleden? Ik betwijfel het. Maar we hebben meer zekerheid over het bestaan van Jezus dan over het bestaan van mensen zoals Laozi (de vermeende oprichter van het taoïsme), Zarathoestra of zelfs Gautama Boeddha of Mozes. En we hebben minstens net zoveel bewijs voor het bestaan van Jezus als voor het bestaan van andere oude figuren zoals Alexander de Grote of Julius Caesar.” Daaraan valt toe te voegen dat er tussen Jezus’ leven en de eerste schriftelijke getuigenissen van dat leven minder tijd zit (zo’n twintig jaar) dan de eerste terugblik op het leven van Alexander.

Het is met de biografie van Jezus wonderlijk gesteld. Met de wetenschappelijke kennis van nu hebben we het over iemand die ook wel Christus werd genoemd en die vóór Christus is geboren en na Christus is gestorven: de bewering tart de logica, maar als metafoor van zijn levenoverstijgende betekenis mag ik haar wel. Duidelijker is de bewering dat deze joodse leraar en vernieuwer waarschijnlijk aan het kruis is gestorven daags voor het Pesachfeest in de maand Nisan van het jaar 3790 van de Joodse jaartelling. En dat hij toen bij benadering 33 jaar oud was. De eerste brief van Paulus aan de Thessalonicenzen, zo’n twintig jaar na Jezus’ dood geschreven, is het oudste getuigenis van Jezus’ leven. Maar van een betrouwbaar feitenrelaas is dan al geen sprake meer, ook niet in de veel later opgeschreven evangeliën.
Naarmate de tijd verstrijkt, is het onmogelijk geworden de ‘echte’ Jezus te achterhalen. We moeten het doen met interpretatie, die van anderen en die van onszelf. Toch heeft het zin om te zoeken naar wie of wat overblijft door alle interpretatie, legendevorming, inkleding af te pellen van deze Jezus. Want je zult maar bekleed zijn met predicaten als Borg en Middelaar, Zaligmaker en Gezalfde, Hogepriester en Koning, der schepselen Heer. Het loont de moeite om de rokken van deze ui te pellen om de kern te vinden. De theoloog Karel Eykman is er zijn leven lang mee in de weer geweest. Hij komt in Jezus – van mens tot mens (2011) uit bij zijn kern: “Gods woord werd een mens van vlees en bloed.”
Ook dat is ‘leer’, interpretatie, theologie, al is het op goede gronden. Het zegt niets over de ‘echte’ mens Jezus, maar het is een pure weergave van een begin van het verhaal aangaande deze Jezus. En daar moeten we het mee doen. De menswording van een God kennen we niet uit andere religies. Dat de figuur van Jezus in allerlei culturen op eigen wijze is ingevuld, afgebeeld en geïncultureerd, is religieuze helden als Boeddha of Mohammed nooit overkomen. Een Chinese Mohammed of een witte Boeddha met vrolijke snor ken ik niet. Bij Jezus kan het, en zo kan ook deze Jezus zelf – of hij nu werkelijk geleefd heeft of niet – vlees en bloed worden in verschillende culturen en gemeenschappen van mensen. Dat is voor mij werkelijk grensverleggend – maar ook dat is interpretatie.

De radicale speurtocht naar de historische Jezus start zo ongeveer in de tijd van de Verlichting en de eerste ‘bewijzen’ dat hij nooit heeft bestaan dateren uit de negentiende eeuw. Het onderzoek ernaar – de Leben-Jesu-Forschung – werd een populaire tak van sport onder historici en theologen. Sindsdien zijn er talloze theorieën ontwikkeld die het ‘echte’ bestaan van Jezus aanvechten of bewijzen, de ene nog fantastischer dan de andere. Talrijk zijn ook de conspiratietheorieën die ‘aantonen’ dat Jezus ergens begraven ligt en dus nooit uit de dood is opgestaan. Het is voor mij allemaal niet van belang. Zinniger vind ik de ontwikkeling in de theologie en bijbelwetenschap in de laatste eeuw om Jezus te situeren in de joodse traditie van zijn tijd en het belang daarvan aan te tonen voor de weergave van zijn overgeleverde woorden en daden. De veel gehoord opmerking dat Mozes geen jood, Jezus geen christen en Mohammed geen moslim was, doet mij niet zoveel. Boeddha was ook geen boeddhist. Voor mij is Jezus, ook de opgestane Jezus, de Jezus van Eykman: van mens tot mens – en die rok laat ik graag om de ui zitten.

Willem van der Meiden portretteert in elke aflevering van Volzin een 'grensverlegger'. Bovenstaande bijdrage verscheen in het decembernummer van Volzin.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda