FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
woensdag, 12 December 2018 16:18

Catherine Chalier: 'Alleen gedeelde waarheid is waar'

Tekst: Chris Doude van Troostwijk & Willem van der Meiden Tekst: Chris Doude van Troostwijk & Willem van der Meiden Beeld: Bodo Bost

Catherine Chalier, jarenlang de rechterhand van de vermaarde filosoof Emmanuel Levinas, geldt in intellectueel Frankrijk als een ‘grande dame’. Katholiek geboren bekeerde ze zich tot het jodendom. “Bekering is een weg en een werk – spiritueel, moreel, filosofisch”, zegt zij. “Bekering is via de ommekeer naar de ander zelf binnenstebuiten gekeerd worden.”

Zij bekeerde zich van het katholicisme tot het jodendom, maar staat open voor de interreligieuze dialoog, omdat ieder mens zijn eigen weg tot het Heilige moet zien te vinden. De mens is partner van God in haar visie en is medeverantwoordelijk voor zijn eigen spirituele verlossing. In Frankrijk is Catherine Chalier (71) de laatste jaren uitgegroeid tot een grande dame. Dat heeft ze niet alleen aan haar lange lijst publicaties te danken. Haar stijlvolle optreden en zorgvuldige manier van communiceren maken haar tot een typische vertegenwoordiger van het Parijse universitaire milieu. Maar die intellectuele onafhankelijkheid en afstandelijkheid gaan gepaard met een grote openheid en hartelijkheid. En die combinatie verklaart haar succes.
Net als haar leermeester Emmanuel Levinas (1906-1995) wil ze allereerst filosoof zijn. Wat ze beleeft in het diepst van haar ziel is aanleiding tot reflectie. Ze schrijft niet in de ik-vorm. Zelfexpressie mag dan nieuwsgierigheid wekken, maar sluit de ander gemakkelijk buiten. Wat voor Chalier telt, is niet het zelfgevoel dat zich een weg naar buiten zoekt. Wat telt, is het redelijke en open gesprek dat de weg naar binnen opent, gevoelens bevrijdt en helpt de weg naar verlossing te vinden. Die gastvrije gereserveerdheid geldt ook voor wat een van de meest belangrijke beslissingen in haar leven moet zijn geweest, haar bekering tot het jodendom.

U hebt zich bekeerd van de ene religie, het katholicisme, naar de andere, het jodendom. Maar u beschrijft bekering ook als een permanent proces, als een soort oefening in alertheid binnen één religie. Voor u heeft bekering dus niet, zoals je vaak hoort, de betekenis van een donderslag bij heldere hemel?
“Ook in de bekering blijft de verantwoordelijkheid voor eigen doen en laten. Bekering is een weg en een werk – spiritueel, moreel, filosofisch. Plato heeft daarin net zo goed recht van spreken als een heilige tekst. De filosofische bekering is al een oud thema. De filosoof vraagt van zijn gesprekspartners dat zij zich bezinnen op hun denken, want hij heeft wel door dat ze meestal helemaal niet denken, maar gewoon meningen herhalen. Filosofische bekering betekent ophouden om meningen te verwarren met waarheid. In zijn beroemde Allegorie van de grot laat Plato zien dat mensen gevangenen zijn van valse illusies. Ze moeten zich omkeren om de klim naar het licht van de waarheid te beginnen. Dat is bekering: een ‘draai je om’ in spirituele, morele en filosofische zin. We moeten onze blikrichting veranderen en juist niet voor de comfortabele weg kiezen. Het motief daarvoor is typisch menselijk. Ten diepste kan niemand van ons blijven vasthouden aan iets waarin voor hem of haar geen waarheid, schoonheid of gerechtigheid zit.”

Bekering heeft dus niet in de eerste plaats een religieuze betekenis. Bekering is een wending naar wijsheid en waarheid. Wat betekent het dan om als bekeerling tot een nieuwe religie te behoren?
“Dat is voor mij geen vraag. Een persoon behoort niet tot een religieuze of andere gemeenschap. Zelfs als je een religieuze opvoeding krijgt, een christelijke of een andere, dan moet je jezelf nog steeds bekeren. Elk moment opnieuw. Anders ga je ideeën en gedrag herhalen zonder na te denken over wat je zegt of doet. Bekering vraagt om alertheid, bewustheid en zelfkritiek. Het jodendom legt de nadruk op het dagelijkse studeren (limoed), ongeacht de sociale status of het opleidingsniveau van de gelovigen. Door de studie van de bijbelse teksten gaat elke persoon zichzelf vragen stellen. En dat sticht gemeenschap. Limoed vindt plaats in een ‘onopgeefbare verbondenheid’ met de talloze andere interpretaties die in het verleden zijn bedacht. En oog in oog met de duizenden bladzijden van Midrasj en Talmoed ga je, ieder op je eigen manier, vragen stellen. Om die vragen vervolgens met anderen te bespreken en zo een weg naar jouw eigen waarheid te vinden.”Login om meer te lezen

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda