FacebookTwitterLinkedIn
woensdag, 12 December 2018 15:52

Ex-neonazi Peter Sundin vond zichzelf opnieuw uit

Tekst; Irene de Pous Tekst; Irene de Pous Beeld: Oyvind Lund

Peter Sundin groeide op als nazi, gaf ‘de Joden’ van alles de schuld en schuwde geweld tegen immigranten niet. Het kostte hem, na zijn periode in de gevangenis, vijf jaar om het extremisme af te zweren. Nu geldt hij, ook internationaal, als een expert in de-radicalisering.

Met een nietsontziende precisie vertelt de Zweedse ex-neonazi Peter Sundin (33) aan een zaal vol dialoogwerkers hoe hij op een avond met zijn vrienden uit was. Hoe ze op weg naar de bar een man tegenkomen met wie ze eerder al woorden hadden gehad. En hoe ze hem in elkaar slaan. Eerst slaat zijn neef met een tas bierflesjes. Dan slaat hij hem tegen de grond. Ze slaan de man tot hij bewusteloos is.
Sundin spreekt rustig en zonder hoorbare emotie. Hij is gastspreker op een internationale conferentie in Zwitserland over sociale cohesie. In de zaal is het doodstil.
Sundin en zijn vrienden lopen weg, vertelt hij verder. Als ze na dertig meter zien dat de man weer bij bewustzijn komt, neemt Sundin “de ergste beslissing van zijn leven”. Hij rent terug en springt op de man zijn hoofd. Daarna springt hij nog eens op zijn schouder. Als ze verder lopen, kloppen zijn vrienden hem goedkeurend op de schouder.
De volgende dag leest hij over de aanval in het nieuws. Hij voelt een zware klomp in zijn maag. “Dat was het moment dat ik er genoeg van had. Ik besloot dat ik mezelf wilde bevrijden van deze destructieve context.” Het is het begin van een de-radicaliseringsproces dat jaren zal duren. “Ik moest mijn hele wereld opnieuw opbouwen.”

Alarmnummer
Bij de vrouw die naast mij in de zaal zit, lopen de tranen tijdens Sundins toespraak over haar wangen. Als ik aan het eind van de lezing vraag waarom, kan ze niet echt woorden vinden om het uit te leggen. Zelf heeft ze geen radicaal verleden. “Maar het raakt me. Zoveel moed.” Even later mogen deelnemers vragen aan hem stellen. Ze schuwen de meest persoonlijke vragen niet en Sundin geeft overal eerlijk antwoord op.
Het vertellen van zijn levensverhaal is een van de manieren waarop Sundin iets voor de maatschappij wil terugdoen, zegt hij als ik hem later die dag apart spreek. Daarnaast werkt hij bij een veiligheidscentrum in de Zweedse provincie Värmland en zet zich daar in om radicalisering onder jongeren tegen te gaan. Hij helpt met name jongeren die zich willen losmaken van het nazisme en werkt samen met scholen om de docenten te ondersteunen in het omgaan met radicalisering. Ook volgt hij de nazibeweging en probeert hij op die manier die beweging tegen te werken.
Hoe is het om – na al die jaren in de nazibeweging – nog steeds elke dag met het nazisme bezig te zijn? Zou hij niet het liefst gewoon iets heel anders gaan doen? “Misschien ooit wel”, antwoordt hij. Hij laat zien hoe hij met één knop op zijn telefoon gelijk verbonden is met een alarmnummer. Zijn huis is omringd door bewakingscamera’s. Uit de nazibeweging stappen is geen probleem. Maar uit de nazibeweging stappen én die vervolgens gaan tegenwerken, dat is gevaarlijk werk.
“Maar ik wil de schade repareren die ik in mijn jeugd heb aangericht in de maatschappij. Ik heb zelf heel veel jongeren geworven voor het nazisme. Ik wil ze nu helpen eruit te komen. Sorry zeggen is niet genoeg. Ik wil mensen laten zien dat ik nu anders ben en een positieve bijdrage leveren aan de samenleving.”

Joodse samenzwering
Nu het antisemitisme in heel Europa toeneemt, voelt zijn werk des te urgenter aan. In zijn eigen land hebben de ultrarechtse Zweden Democraten sterk gewonnen bij de afgelopen verkiezingen in september. De partij, die zich profileert met uitgesproken anti-immigratiestandpunten, is nu de derde van het land. “De Zweden Democraten hebben simpele antwoorden op ingewikkelde problemen”, verklaart Sundin hun succes. “Ze wijzen mensen aan en zeggen dat zij het probleem zijn. En mensen houden van xenofobische ideeën.”
De Zweden Democraten hebben hun wortels in het neonazisme en de white supremacy beweging, die ervan uitgaat dat blanken superieur zijn aan niet-blanken en daarom de baas over hen moeten spelen. Tegenwoordig distantiëren de Zweden Democraten zich officieel van dit verleden. Andersom heeft de grootste nazibeweging van Zweden, de Nordic Resistant Movement (NRM), een hekel aan de Zweden Democraten. “De Zweden Democraten zijn pro-Israël. Volgens de NRM is de partij nu een Joodse samenzwering.” Toch denkt hij dat het succes van de Zweden Democraten het makkelijker maakt voor het nazisme in Zweden. “Ze plaveien de weg voor mensen om openlijk xenofobische uitspraken te doen.”
Ook de NRM zoekt sinds enkele jaren de politiek op. In 2015 hebben ze een politieke tak opgericht naast de militaire tak. In sommige gemeenten zijn leden hiervan in de gemeenteraad gekozen. Sundin: “Ik heb niet het idee dat het nazisme groeit in Zweden, maar het verandert wel van gezicht. In de jaren negentig waren er heel veel verschillende organisaties, nu concentreert het zich binnen de Nordic Resistant Movement. Het is beter georganiseerd en wordt meer onderdeel van het politieke landschap.”
Sundin vindt het moeilijk om te zien hoe de organisatie vooruit beweegt. “Soms voelt het alsof je almaar met je hoofd tegen de muur slaat.” Want hij weet uit eigen ervaring: het de-radicaliseren van mensen uit de beweging is een proces voor de geduldigen.Login om meer te lezen

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda