FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
woensdag, 12 December 2018 10:37

Maureen Sie: 'Morele emoties geven grenzen aan'

Tekst: Jolanda Breur Tekst: Jolanda Breur Beeld: Erik van der Burgt

#MeToo en ‘Zwarte Piet’: de emoties lopen tegenwoordig in morele discussies hoog op. Zijn we daarmee overgeleverd aan de irrationaliteit? Filosoof Maureen Sie meent van niet.
Emoties spelen volgens haar de hoofdrol in ons morele handelen. Nu traditionele zingevingskaders wegvallen, groeit de behoefte ze te uiten.

Als mensen haar vragen wat goed is om te doen, voelt ze zich ongemakkelijk. Aankloppen om raad bij een hoogleraar filosofie van moreel handelen, lijkt voor de hand te liggen. Maar Maureen Sie geeft geen praktische adviezen over goede of slechte keuzes. Dat laat ze aan ethici over. Ze gelooft ook niet in moraalexperts, want wat aanvaardbaar is moeten we met elkaar in de praktijk uitzoeken. En dat is precies wat Sie het mooist vindt aan haar vak. Samen met anderen hierover discussiëren en nadenken over wat morele motieven zijn, hoe ze ons handelen beïnvloeden en wat de wetenschap daarover meldt. Maar wat is dan precies moraal?
“Het je aantrekken wanneer iemand tegen jou zegt dat je oneerlijk bent. Want je vindt bepaalde waarden, bijvoorbeeld eerlijkheid, belangrijk en je probeert daarnaar te leven. Waarden en normen reguleren onze maatschappij. Een duidelijker omschrijving van moraal kan ik niet geven. Misschien worden enkele waarden wel door iedereen in alle tijden gedeeld, dat zegt niet alles over de praktijk ervan. Stel dat we het er allemaal over eens zijn dat je niet mag stelen. Wat doen we dan met het downloaden van films en muziek zonder ervoor te betalen? En respectvol omgaan met ouderen of je ouders betekent in onze tijd iets anders dan vijftig jaar geleden. We zullen altijd moeten converseren over waarden en hoe we ze moeten vertalen naar gedrag.”

Bij wie ligt de morele verantwoordelijkheid in dit eeuwigdurende gesprek?
“Ik denk bij onszelf. Filosofen discussiëren al heel lang over het wel of niet bestaan van de vrije wil. Als we die hebben, kunnen we bewust kiezen voor wat we goede of slechte handelingen noemen. Maar wanneer blijkt dat de vrije wil een illusie is, zou niemand moreel verantwoordelijk zijn voor zijn daden. Je gedrag wordt dan bepaald door je aanleg of natuurlijke neigingen. Deze visie wint terrein door nieuwe inzichten uit de brein- en gedragswetenschappen. Onderzoekers maken zich ook zorgen over het gemak waarmee mensen soms worden veroordeeld in ons strafrechtelijk systeem. Ze vragen aandacht voor sociale omstandigheden en emotionele onderontwikkeling. Sommigen, stellen ze, hebben nu eenmaal meer moeite om zich te gedragen naar de verwachtingen van de samenleving.”

Toch denkt u dat we niet zonder vrije wil kunnen.
“Het is onduidelijk hoe vrij of onvrij we eigenlijk zijn. Maar morele verantwoordelijkheid bestaat niet zonder enige keuzevrijheid. Het is cruciaal iemand erop te kunnen wijzen dat je ergens niet van gediend bent en zo een grens trekt tussen jezelf en andermans gedrag. Je geeft een ander daarmee de keus zich aan te passen. Zo houden we elkaar moreel verantwoordelijk. Dat doen we op een positieve manier met complimenten en het tonen van dankbaarheid. Denk aan onderscheidingen voor iemands inzet of prestaties. Je kunt natuurlijk ook als toeschouwer dankbaar of verontwaardigd reageren. Deze morele emoties spelen de hoofdrol in een dynamiek van reacties op gedrag. De redenen die voor handelingen aangedragen worden, de discussies rond overtredingen, excuses; ze vormen een normatief domein waarin we onze omgang met elkaar regelen.”Login om meer te lezen

Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda