FacebookTwitterLinkedIn
maandag, 05 November 2018 10:00

‘Het mysterie is niet boven, maar in de aarde’

Tekst: Elze Riemer Tekst: Elze Riemer Beeld: Ted van Aanholt

“Goed eten is dat je je druk maakt om wat er voorafgaat aan wat er op je bord ligt. Dat zal uiteindelijk leiden tot een duurzame vorm van genieten.” Weinig filosofen buigen zich over voedsel en landbouw. Voor filosoof Michiel Korthals echter zijn dit zaken van levensbelang.

Filosoof Michiel Korthals vindt het hoog tijd dat we goed gaan eten. Onze huidige omgang met voeding is volgens hem niet alleen slecht voor onszelf, maar ook voor de aarde als geheel. Twintig jaar onderzoek, onder meer als hoogleraar aan Wageningen University, bundelde hij in een dik boek getiteld: Goed eten. Filosofie van voeding en landbouw.

Voeding en landbouw zijn volgens u bij uitstek filosofische kwesties. Hoe dat zo?
“In de eerste plaats zijn het ethische kwesties: hoe ga je om met dieren en planten, met de verdeling van voeding, met hoe het voedsel tot stand is gekomen? De ethische benadering maakt het mogelijk om de sociale onrechtvaardigheid aan te kaarten die ten grondslag ligt aan het meeste voedsel dat we nuttigen. Daarbij geeft het ons handvaten om kritische vragen te stellen over onze omgang met de aarde.
Voeding en landbouw zijn van levensbelang. Zij raken aan ons mens-zijn, aan maatschappelijke en sociale kwesties, aan klimaatkwesties en ga zo maar door. Bovendien vinden landbouw en eten iedere dag op grote schaal plaats. Zij vormen een fascinerende thematiek juist omdat het zo complex is. Daarmee raken we een andere filosofische discipline, die van de kentheorie. Want hoe kun je in dit complexe veld tot kennis komen? In Nederland denken we bijvoorbeeld dat we heel wat kennis in huis hebben als het gaat om de ideale omstandigheden voor een goede oogst. Maar kan je die kennis generaliseren voor de rest van de wereld? Ten slotte speelt ook antropologie een rol, die vragen stelt als: wat is de mens in verschillende contexten en welke rol speelt eten daarbij?”

Er is onder filosofen weinig aandacht voor deze thema’s. Hoe komt dat volgens u?
“Dat klopt, grofweg één procent van de wereldwijde filosofenpopulatie is hiermee bezig. Voedsel is iets van het lichaam, en wordt daarmee als ondergeschikt gezien aan de voor filosofen zo belangrijke geest. Eten wordt dan gereduceerd tot een noodzakelijk kwaad. De meeste filosofen, vroeger en nu, houden zich helaas vooral bezig met abstracte problemen die weinig te maken hebben met de concrete leefomgeving, zoals eten en maaltijden. In de antropologie bijvoorbeeld gaat het om de kwestie ‘wie ben ik?’ En dan hoor je soms dit voorbeeld: ‘Kijk eens in de spiegel en vertel wat je ziet. Hoe weet je dat diegene die je daar ziet, jij bent? Ik vind dat een volslagen abstract en uit de lucht gegrepen probleem, een probleem om het probleem eigenlijk. Zo zijn er ook in de ethiek kwesties die zo abstract worden opgepakt dat het kant noch wal raakt. Zonde. Stel je voor als al die vijftienduizend filosofen op de wereld zich met nuttige zaken gingen bezig houden, zoals landbouw en voedsel. Dan komen we nog eens ergens.”

Is dat alles wat filosofen erover hebben gezegd: dat voedsel een noodzakelijk kwaad is?
“Bij veel filosofen zie je nogal eens een tegenstelling tussen wat ze zeggen en wat ze doen. Dan zeggen ze bijvoorbeeld dat eten niet belangrijk is, terwijl ze ondertussen lekker zitten te schranzen. Maar er zijn uitzonderingen. Zo stelt Immanuel Kant bijvoorbeeld dat de maaltijd een belangrijke opstap is om humaniteit te verwerven. De wisselwerking tussen lichaam en geest, het samenzijn, het losser worden van de geest door goed eten en drinken – dat alles draagt bij aan meer humaniteit en moraliteit. Met andere woorden: in de maaltijd ligt het goede leven besloten.”

Lees het volledige interview in het novembernummer van Volzin of door in te loggen op de website. "Goed eten is dat je je druk maakt om wat er voorafgaat aan wat er op je bord ligt", stelt Korthals. 

 

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda