FacebookTwitterLinkedIn
vrijdag, 17 August 2018 10:00

Debussy behaagt alle zintuigen

Tekst: Eric Corsius Tekst: Eric Corsius Beeld: ANP Foto, Félix Nadar

De echt grote kunstenaars horen niet bij een stroming, maar zijn volstrekt zichzelf. Ze zijn dat niet op een moedwillige, maar op een spontane wijze. Ze worden gedreven door hun zoektocht naar volmaakte schoonheid. Componist Claude Debussy, een eeuw geleden overleden, was een dergelijk genie.

Toen in 1918 de Eerste Wereldoorlog ten einde liep, kwam ook het einde aan het leven van een man die aan de muziek van de twintigste eeuw een nieuw gezicht had gegeven: Claude Debussy. De Franse componist was 55 jaar oud toen hij op 25 maart 1918 stierf aan een slopende vorm van kanker. Hij zat nog vol met plannen, maar liet tevens een indrukwekkend oeuvre na. Het is meer dan terecht dat dit jaar, honderd jaar na zijn overlijden, de aandacht op deze pionier wordt gevestigd in concertprogramma’s en publicaties.

Intieme scènes
Op de hielen gezeten door zijn ziekte, had Debussy in zijn laatste levensjaren koortsachtig gewerkt. Van een dergelijk hoog werkethos had hij niet altijd veel laten blijken. Regelmatig had hij zijn uitgevers en organisatoren van concerten tot vertwijfeling gebracht door het niet nakomen van beloftes en het niet halen van deadlines. Vaak zaten uitvoerenden en dirigenten nerveus te wachten op een werk dat volgens de componist bijna af was – terwijl er nog maar een schets op papier stond. Een systematisch werker is hij nooit geweest.
Dat laatste betrof overigens niet alleen zijn ongeorganiseerde wijze van produceren. Het betrof ook zijn kunstopvatting. Anders dan die andere grote vernieuwer van zijn tijd, de Weense Anton Schönberg (1874-1951), was Debussy geen ontwerper van een systeem, maar werkte eerder proefondervindelijk. Debussy hield ogenschijnlijk ook niet van systematiek als het de omvang en vorm van zijn composities betrof. Hij schreef niet of nauwelijks lange werken die werden gekenmerkt door een hemelbestormende architectuur, zoals de Duitse en Oostenrijkse componisten met hun avondvullende symfonieën of opera’s. Zelfs zijn enige voltooide opera, Pelléas et Mélisande, was eerder een aaneenrijging van een intieme, verstilde scénes dan een samenhangend, zich langzaam ontvouwend drama dat naar een spectaculaire ontknoping toewerkte, zoals de opera’s van Richard Wagner. Debussy was een componist van de kleine vorm en blonk vooral uit in miniaturen: liederen, korte pianostukken en kleine orkestwerken. In die kleine werken wilde hij geen betoog houden of een verhaal vertellen. Hij was er eerder op uit om beelden en kleuren, klanken en sferen te bezweren. En nog steeds roept Debussy in zijn werk ons niet iets toe, maar nodigt hij ons als het ware uit om naar iets te komen kijken.
Het bovenstaande wil echter niet zeggen dat Debussy louter op gevoel of intuïtie componeerde. De Franse componist ging wel degelijk doordacht te werk. Eén van de oorzaken van zijn beruchte traagheid was juist zijn hang naar precisie en perfectie. Hij kon dagenlang sleutelen aan een compositie. Zijn werken zijn misschien weliswaar geen monumentale bouwwerken, maar ze zitten wel even vernuftig in elkaar als kleine uurwerken. Debussy was dus allerminst wars van nadenken en zorgvuldig construeren. Het kenmerkende was echter, dat hij daarbij niet uitging van doctrines en dogma’s – of het nu oude of nieuwe leerstellingen waren – maar van wat hij hoorde, zag en zelf dacht. Hij ontwierp niet achter de tekentafel, maar experimenteerde met klankkleuren, samenklanken en melodieën – al moest hij daarvoor zondigen tegen de regels die hij had geleerd van zijn docenten of uit handboeken. Hij was dan geen theoreticus, maar zeker wel een uiterst gedisciplineerde empiricus, die tastenderwijs, maar nauwgezet nieuwe dingen uitprobeerde. Het resultaat was de unieke Debussyklank die nog steeds onmiddellijk herkenbaar is.

In de rest van het artikel bespreekt Erik Corsius het opvallende klankbeeld van Debussy en hoe zijn muziek ontvangen werd. Verder lezen kan in Volzin of door in te loggen op de website. 

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda