FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
donderdag, 05 July 2018 15:39

Eerste vrouwelijke minister en vroom katholiek

Tekst: Willem van der Meiden Tekst: Willem van der Meiden Beeld: ANP Foto

De foto die van haar het meest is bijgebleven, is die van de kus op beide wangen die haar toegediend werd door Gerard Reve in 1969. De provocerende homoseksuele schrijver met zijn eigenzinnige rooms-katholieke spiritualiteit bedankte haar voor de uitreiking van de P.C. Hooftprijs met een dubbele klapzoen. Op de meest bekende foto lijkt de op het oog o zo keurige KVP-politica daarvan te schrikken, maar op andere foto’s uit de serie geniet ze er zienderogen van.

Marga Klompé (1912-1986), Nederlands eerste vrouwelijke minister, had een imago dat niet helemaal bij haar paste. Strenge bril, sober gekleed en met een zuinige blik leek ze op een ascetische katholieke schooljuffrouw of non, maar haar carrière laat een totaal andere vrouw zien. Ze was een uitmuntende scholiere en een briljante studente. Ze studeerde scheikunde in Utrecht en promoveerde in 1941. Toen ze daarna nog medicijnen wilde studeren, ging de universiteit vanwege de oorlog op slot. In die oorlog maakte ze zich voor het verzet verdienstelijk met koeriersdiensten en netwerkvorming. Ze heeft in diverse interviews laten weten dat ze – strak katholiek opgevoed – in Utrecht een diepe geloofscrisis doormaakte en daaruit te voorschijn kwam als een meer spiritueel en zelfs mystiek georiënteerde vrome katholieke vrouw. Conservatief was zij niet: na de oorlog overwoog ze om mee te gaan in de PvdA, maar het werd toch de ‘zuilpartij’ KVP. Daarin stond ze op de linkervleugel met doorbraaksympathieën. Het bisschoppelijke mandement van 1954, dat katholieken opdroeg om zich uitsluitend te organiseren in katholieke maatschappelijke organisaties en verenigingen, vond ze vreselijk. Ze werd een actief politica, was ook betrokken bij de opbouw van wat later de EU is gaan heten en mobiliseerde katholieke vrouwen om zich maatschappelijk te laten horen.

Hoewel ze later van radicaal feminisme niets moest hebben, was het voor Klompé vanzelfsprekend dat vrouwen en mannen dezelfde rechten en plichten moesten hebben. Haar grote talenten en werkkracht vielen in de KVP op en de keuze voor haar als eerste vrouwelijke minister in Nederland in 1956 wekte geen verbazing. Zij werd in het derde kabinet-Drees minister van Maatschappelijk Werk. Daar werd in die jaren nog wel eens meesmuilend over gedaan, want het was een klein ministerie en op maatschappelijk werk werd neergekeken door behoudende politici, maar Klompé wist veel prestige voor deze werksoort op te bouwen en het ministerie stevig op de kaart te zetten. Zij bleef minister tot 1963 en slaagde er onder andere in de Algemene Bijstandswet door de Kamer te loodsen. En die wet haalde nu juist de armenzorg in Nederland weg uit de sfeer van kerkelijke caritas en gaf de overheid de eerste verantwoordelijkheid voor de armenzorg. Van 1966 tot 1971 was Klompé minister van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk in het kabinet-De Jong en in die hoedanigheid mocht ze de omhelzing van Reve incasseren.
Na haar politieke loopbaan was Klompé vooral op kerkelijk vlak actief. Zo was ze jarenlang voorzitter van de Nederlandse afdeling van Justitia et Pax.

Van veel vrouwen die ‘de eerste…’ waren valt in deze reeks Grensverleggers op dat ze ongehuwd bleven of vrijgezel heetten te zijn. Ook ‘mejuffrouw Klompé’ bleef ongehuwd. Daar wordt wel eens bij gesuggereerd dat deze vrouwen hun liefdesleven anders wensten in te richten dan naar de heersende maatschappelijke norm. Maar logischer is de constatering dat voor het maken van een carrière in de politiek, de wetenschap of de kerk het huwelijk een geweldige sta-in-de-weg moet zijn geweest in een samenleving waarin de zorgtaken voor kinderen geheel aan de moeder werden toebedeeld en waarin het nog tot de jaren zestig van de vorige eeuw in verschillende beroepsgroepen gebruikelijk was dat vrouwen werden ontslagen als zij in het huwelijk traden. Dat maakt van deze ongehuwde grensverleggers mensen die zichzelf veel meer offers hebben moeten getroosten dan mannen met dezelfde capaciteiten.
Klompé overleed op 28 oktober 1986 in Den Haag. Ze verbood om tijdens haar uitvaart en crematie over haar persoon te spreken. Zo had ze zelf in een postuum gepubliceerd interview in Elsevier het laatste woord: "Ik zou het liefst in de herinnering van de mensen voortleven als iemand die bij alles wat ze deed de liefde centraal heeft gesteld.”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda