FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
dinsdag, 19 June 2018 07:44

‘Uiteindelijk treedt de stilte in’

Tekst & Beeld: Paul de Jager Tekst & Beeld: Paul de Jager Tekst & Beeld: Paul de Jager

“Er is binnen de kerkmuren geen zwijgen meer, geen stilte die een voorwaarde is om God te vinden. Heel jammer. Want daar ligt volgens mij de oorzaak van de ontkerkelijking.” Voor monnik en zenleraar Jeroen Witkam is zwijgen een wezenlijke opstap naar innerlijke stilte. Een innerlijke stilte die heilzaam kan zijn, maar waar ook pijnlijke kanten aan kunnen zitten.

Al zo’n 65 jaar maakt Jeroen Witkam deel uit van de kloosterorde van de trappisten. Intreden bij de trappisten was een weloverwogen keuze, zegt de nu 86-jarige monnik. “Toen ik mij rond mijn twintigste oriënteerde op het kloosterleven, ging ik allereerst op bezoek bij de benedictijnen. Die kenden dagelijks momenten van recreatie. Daar werd voor mijn gevoel veel te veel gekletst”, herinnert hij zich lachend, “maar bij de trappisten werd het zwijgen tot het uiterste uitgelegd en beleefd. Dat sprak mij als jongeling enorm aan. Ik zocht echt iets absoluuts.” Zijn keuze viel op de trappistenabdij Maria Toevlucht in het Brabantse Zundert.

Zenpioniers
De trappisten ontlenen het zwijgen aan de kloosterregel van Benedictus. In die regel wordt het zwijgen genoemd als belangrijk instrument om God te vinden. De regel werd door de jonge monnik Witkam streng nageleefd. Over praktische zaken wisselden de trappisten af en toe woorden, maar hoofdzakelijk voorzag gebarentaal in de communicatie.
Witkam kreeg binnen de abdij de gebruikelijke monastieke vorming. In Rome studeerde hij filosofie en theologie. Hij verdiepte zich in de vroegchristelijke mystiek van de woestijnvader Evagrius en de middeleeuwse mystici Bernardus van Clairvaux, Hadewych en Ruusbroeck.
Van 1966 tot 2001 gaf Witkam als abt leiding aan zijn abdij. Nieuwe perspectieven dienden zich aan. In de jaren zestig maakte Witkam de opening naar andere religies mee. Het Tweede Vaticaans Concilie bood daartoe de ruimte. De trappist voelde zich vrij om het zenboeddhisme te verkennen. De abdij in Zundert werd een ontmoetingsplaats voor de eerste zenpioniers in Nederland. Vaak waren dat monniken. In 1970 was hij te gast bij Karlfried Graf von Dürckheim (1896-1988), die in Duitsland meditatieonderricht gaf. Van de Duitse jezuïet Hugo Enomiya Lassalle (1898-1990) kreeg hij in 1974 leerbevoegdheid. Van dan af ging Witkam zelf intensieve zenmeditatiebijeenkomsten (sesshins) te geven. Rond 1980 was hij nauw betrokken bij de intermonastieke dialoog met Japan.
Tegenwoordig woont Jeroen Witkam woont in Breda, los van de kloosterlijke omgeving. Tot op de dag van vandaag verzorgt hij voordrachten en leidt hij sesshins. Hij heeft een aantal publicaties op zijn naam staan over zen en christendom.

De crisis doorleven
Een jongere heeft over het algemeen nog een heftig gemoedsleven. In een cultuur van zwijgen kunnen die gedachten en gevoelens extra sterk beleefd worden. Maar daar had de jonge broeder Witkam geen last van. Hij was naar eigen zeggen vooral devoot: “Ik was verliefd op God en zocht en vond Hem in het zwijgen. De devotie sprak mijn gevoel aan. Devotie en gevoel verwijzen echter niet naar de diepste, wezenlijke innerlijkheid. Ik was nog gericht op een God die buiten mij was.”
De fase van devotie hield verschillende jaren aan. Maar toen kwam Witkam in een meedogenloze crisis terecht, waarin hij het hele bestaan betwijfelde.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda