FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
donderdag, 19 April 2018 06:19

Geen mens zonder troost

Tekst: Sjoerd van Hoorn Tekst: Sjoerd van Hoorn Beeld: Hollandse Hoogte

“Het begrip troost heeft een veel bredere en diepere betekenis dan men het gewoonlijk toeschrijft. De mens is een wezen dat naar troost zoekt. Troost is iets anders dan hulp – ook een dier zoekt hulp; maar troost is de opmerkelijke ervaring die het lijden weliswaar laat bestaan, maar die zogezegd het lijden aan het lijden opheft.” Aldus, reeds in 1923, de Duitse filosoof Georg Simmel. Zijn woorden worden alleen maar actueler.

Naast vreugde brengt het leven ook teleurstellingen, verlies, rouw en die bijzondere vorm van rouw die liefdesverdriet heet. Daarom zoeken we troost. We gaan om met ons verdriet door er een luisterend oor en soms een geduldige schouder voor te zoeken. Het belang van troost kunnen zoeken en vinden wordt ook duidelijk als we een geval beschouwen waarin dat juist niet meer lijkt te gaan. De roman Platform van Michel Houellebecq uit 2001 toont ons het ontroostbare hoofdpersonage Michel. Dit trieste individu heeft zijn grote liefde verloren bij een terroristische aanslag in Thailand en sindsdien ervaart hij het leven als een zinloze opeenvolging van banale gebeurtenissen.
De vergelijking met een meer recente Franse roman van vergelijkbare snit, L’homme surnuméraire (2017) van Patrice Jean is interessant. Net als Houellebecq is Patrice Jean wars van elke politiek correcte of sociaal wenselijke mening. Zijn roman bevat een genadeloze satire op de hypocrisie van de hogeropgeleiden maar ook een schrijnend verhaal over de uitzichtloosheid van het leven van de kleine man. De vrouw van Jeans hoofdpersoon Serge Le Chenadec minacht hem en is hem ontrouw. Serge is de overbodige mens (l’homme surnuméraire), een eenvoudige blanke man uit de lagere middenklasse. Hij zoekt troost in de armen van een oud-klasgenote, een vrouw die haar middelbare school niet heeft afgemaakt en door velen als maatschappelijk mislukt zal worden beschouwd. Hun relatie loopt op niets uit en Serge vindt weliswaar zijn weg terug naar het dagelijks leven maar hij is beschadigd door de nietigheid die hij in de ogen van zijn vrouw en zijn kinderen heeft en die in zijn ziel gekropen is.

Het verschrikkelijkste
Deze Franse romanciers tonen ons wat er gebeurt als er geen of niet voldoende troost is. Gelukkig is troost meestal wel mogelijk. Wat troost is en wat zijn belang is, maakt een aforisme van de Duitse filosoof Georg Simmel ons duidelijk.
Simmel merkt in zijn dagboekaantekeningen, in 1923 postuum gepubliceerd in Fragmente und Aufsätze, op dat we een onuitputtelijke mogelijkheid tot lijden met ons meedragen en dat we zeker weten dat we altijd nog meer zouden kunnen lijden, iets dat hij het verschrikkelijkste (das Furchtbarste) noemt. Geestelijk lijden heeft niet eens de waarschuwingsfunctie die lichamelijke pijn biologisch gezien wel heeft stelt hij. In de ogen van Simmel leeft de mens tussen natuur en geest. De mens is volgens Simmel eenvoudigweg het zoekende wezen, het hongerige wezen ook. Met wat een echo van het bijbelboek Prediker lijkt, stelt Simmel bovendien dat diep over jezelf nadenken je alleen maar nog ongelukkiger maakt: voor de diepere mens maakt alleen een bepaalde oppervlakkigheid het leven dragelijk. Toch is er ook een lichtpuntje in Simmels ogen. Er is namelijk troost. Troost is van groot belang vanwege het lijden zonder welk menselijk leven niet bestaat.
Simmel ziet troost als wezenlijk voor de mens. “Het begrip troost heeft een veel bredere en diepere betekenis dan men het gewoonlijk toeschrijft. De mens is een wezen dat naar troost zoekt. Troost is iets anders dan hulp – ook een dier zoekt hulp; maar troost is de opmerkelijke ervaring die het lijden weliswaar laat bestaan, maar die zogezegd het lijden aan het lijden opheft. Troost betreft niet het kwade zelf maar de werking ervan in het diepst van de ziel. De mens is over het algemeen niet te helpen, daarom heeft hij de wonderbaarlijke categorie van de troost in het leven geroepen – niet alleen op grond van het soort woorden dat mensen met het doel te troosten zeggen, maar uit honderd soorten dingen uit de wereld die hem omringt.”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda