FacebookTwitterLinkedIn
vrijdag, 13 April 2018 06:05

‘Kunst is ook verlossing’

Tekst: Willem Pekelder Tekst: Willem Pekelder Beeld: Carel van Hees, Marieke Odekerken

We zijn bang omdat we elkaar niet kennen. De Rotterdamse regisseur Paul Röttger probeert met inclusief toneel – acteurs met en zonder een verstandelijke beperking te laten zien dat we die vrees kunnen overwinnen. “Gelukkig ben ik niet bang voor het nieuwe.”

De doopsgezinde kerk in Rotterdam is deze zaterdagmiddag omgetoverd tot een schouwburg. Een groot gezelschap acteurs dwarrelt door de ruimte. De één dansend, de ander musicerend, de derde zingend. Een bonte groep: wit en zwart, hetero en homo, verstandelijk beperkt en -niet beperkt, alles door elkaar. In de kerkbanken zit het publiek.
Op de achtergrond stelt regisseur Paul Röttger zijn acteurs een aantal vragen met steeds dezelfde strekking: spelen en zingen wíj deze noten, of hingen ze al in de kerk; spelen wíj saxofoon of bespeelt de saxofoon ons; danst de danser omdat híj dat wil of omdat de regisseur het wil? Een antwoord volgt niet. Daar mag het publiek zelf over peinzen. Dat doet ook deze toeschouwer. Zou Röttger bedoelen dat het vaak wetmatigheden en angsten zijn die ons aanzetten tot handelen? En zo ja, hoe vrij zijn wij dan in onze keuzes? Zijn we wel echt, zijn we wel onszelf?
Dan volgt deel twee van het stuk. Het publiek verplaatst zich vanaf de kerkbanken naar beneden, tussen de acteurs. Er is vanaf dit moment geen scheiding meer, we zijn één met de spelers. Röttger stelt zijn acteurs stuk voor stuk taboeloze, persoonlijke vragen, waarbij een cameraman alles op film vastlegt. De kerkzaal lijkt nu niet meer op een theater maar op een tv-studio. “Jaakko”, vraagt Röttger, “wat is het thema tot nu toe in jouw leven?” “Boosheid”, antwoordt de in Finland geboren acteur.
Er komt geen vervolgvraag of conclusie. Hup, daar zit Röttger al weer bij de volgende speler, Saskia, verstandelijk beperkt. “Wil je kinderen?”, luidt de vraag. “Ja”, zegt Saskia, “maar ik kan er niet voor zorgen, dus heb ik me laten steriliseren.” Hoe verhoudt het tweede deel zich ten opzichte van het eerste, vraagt de toeschouwer zich af. Zou de overeenkomst misschien zitten in het al dan niet ‘echt-zijn’? Zoals de acteurs in deel één misschien dansen en spelen op bevel van iets of iemand buiten henzelf, zou het in deel twee zo kunnen zijn dat ze niet over hun eigen leven vertellen, maar voordragen uit het script? Met andere woorden: twee keer ‘onecht’.
Of waren we wellicht getuige van een droom, gezien de titel Het gedroomde café (had ook Het gedroomde theater kunnen zijn). En wat bedoelde Röttger met zijn steeds terugkerende vraag: “En wat nu als de tijd stilstaat?”
Kortom, vragen te over voor een uitgebreid gesprek met de regisseur (63) enkele weken later in zijn Rotterdams Centrum voor Theater. Of eigenlijk moeten we zeggen Theater Babel, want dat is de naam waarmee Röttger sinds vorig jaar, toen de verstandelijk beperkte acteurs erbij kwamen, naar buiten treedt.

Het zijn bijna religieuze vragen die u in deel één van Het gedroomde café stelt?
“Ik zou liever zeggen: spirituele vragen. Dat is breder. Nee, mijn doel is niet om de onontkoombaarheid van keuzes aan te tonen. Mensen hebben juist veel meer eigen keuzemogelijkheden dan ze denken. Als je die vrijheid neemt, kun je elke dag opnieuw beginnen en voel je je gelukkiger. De algemeen geformuleerde vragen in deel één – doe ik iets omdat ik het zelf wil, of omdat een ander het wil? – stel ik als inleiding op de meer persoonlijke vragen in deel twee: hoe ziet jouw eigen leven er uit? Die antwoorden komen echt uit de acteurs zelf, en dus niet uit een script. Mijn bedoeling is: wees niet bang om jezelf en anderen te bevragen. Alleen door jezelf en elkaar te leren kennen kan de angst wegebben. Als je in een vervelende baan blijft hangen enkel en alleen om je hoge hypotheek te betalen, zou een vraag aan jezelf kunnen zijn: is angst hier de drijfveer of heb ik er bewust zelf voor gekozen?”

Is er veel angst in de stad?
“Ja, vind ik wel. Voor vluchtelingen bijvoorbeeld. Ze worden in barakken buiten de stad geplaatst, zodat niemand er ‘last’ van heeft. Mijn stuk Ontheemd ging daar over. Waarom maken we niet een praatje met een vluchteling? Waar kom je vandaan? Wat was je eerste gedachte vanochtend? Houd je van rozen of narcissen? Je zult merken dat er tussen hen en ons meer overeenkomsten zijn dan verschillen. In To be or not maakten we met acteurs en publiek een gezamenlijke wandeling door de stad. Voor velen was het voor het eerst dat ze samen met een verstandelijk beperkt iemand optrokken. Zijn of niet zijn, in de kern draait alles wat ik maak om die vraag.”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda