FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
maandag, 26 March 2018 09:50

Schilder niet van het duister, maar van kleur, licht en vreugde

Tekst: Willem van der Meiden Tekst: Willem van der Meiden Beeld: ANP Foto

Een artistieke bruggenbouwer en grensverlegger van jewelste was hij. Van straatarme Joodse jongen uit het Russische Vitebsk tot wereldwijd geëerde kunstenaar, die bij zijn leven zijn roem al volop mocht plukken, zo verliep zijn sprookjesachtige loopbaan. Misschien is hij onder christelijke kunstminnaars wel de meest gewaardeerde schilder van de afgelopen eeuw, vanwege de religieuze sfeer en attributen en de bijna tastbare bevindelijkheid. Hij heeft in elk geval in Nederland theologen als Marcus van Loopik en Ruud Bartlema sterk beïnvloed in hun hedendaagse religieuze kunst.

Marc Chagall, geboren 1887 als Movsja Sjagal, stierf, bijna honderd jaar oud, in 1985, en heeft tot op hoge leeftijd aansprekende en intrigerende schilderijen, aquarellen en gebrandschilderde ramen gemaakt. Chagall was altijd in gesprek met zijn chassidisch-joodse afkomst, maar durfde ook ‘christelijke’ taferelen aan. Befaamd zijn zijn gekruisigde Jezussen, die hij vaak plaatste in de Jiddische sferen van zijn jeugd. Befaamd is zijn Witte kruisiging, dat een gekruisigde Jezus toont met als lendendoek een gebedsmantel in een baan van wit licht uit de hemel. Zo verbindt hij symboliek uit twee religies tot een eerbetoon aan het menselijk lijden.
Chagall was aanvankelijk enthousiast over de Oktoberrevolutie in Rusland en werd zelfs in zijn geboortestreek Commissaris van Beeldende Kunst. Maar de liefde vervloog en in 1922 verliet Chagall zijn land, vertrok naar Frankrijk en tijdens de Tweede Wereldoorlog naar de Verenigde Staten. Nog meer roem kreeg Chagall, ongewild, toen zijn grote series over zijn jeugd in Vitebsk na de oorlog een verdwenen wereld bleken te portretteren, zoals dat ook het geval was met de vooroorlogse foto’s van het Joodse leven in Polen van Roman Vishniac. Daarbij was vooral nieuw dat Chagall het gewone Joodse leven in de sjtetls en op het platteland van Oost-Europa schilderde, gelardeerd met allerlei religieuze symboliek en een flinke dosis surrealisme. Zo werd in de ondiepe – onder religieuze Joden niet gewaardeerde – Joodse schildertraditie een belangrijk accent gelegd.
Op latere leeftijd maakte Chagall, evenals Pablo Picasso, ook keramiek, met een eendere aanstekelijke uitstraling. Ondanks het beeldenverbod in de Joodse orthodoxe traditie, zei Chagall eens verrassend: “Als ik geen Jood was geweest, zou ik geen kunstenaar zijn geworden.” Al in 1922 schreef hij een terugblik Mijn leven. Daarin vertelt hij: “Tot 1906 had ik in mijn hele leven in Vitebsk nog geen enkel schilderij of tekening gezien. Op een dag zag ik op school een van mijn klasgenoten een afbeelding uit een tijdschrift natekenen... Met stomheid geslagen zat ik naar hem te kijken. Het kwam me voor als een visioen, een soort openbaring in zwart-wit. Ik vroeg hem hoe je dat moest doen. Domkop, antwoordde hij, loop naar de bibliotheek, zoek een plaatje uit dat je bevalt en teken het na. Zo ben ik schilder geworden.” Toch niet zo verrassend dus, die uitspraak, over een passie die begint met een visioen en een openbaring.

Kleur, licht, vreugde – veel gebruikte typeringen van zijn werk. Chagall was de laatste van een generatie nieuwlichters uit de eerste helft van de twintigste eeuw, maar met een volstrekt eigen stijl, sfeer en timbre. Zijn schilderijen hangen over de hele wereld, ook in Nederlandse musea in Zwolle, Eindhoven en Amsterdam, maar zijn tweede vaderland Frankrijk herbergt de mooiste – of liever: toont een paar van de mooiste op de fraaiste wijze. Het museum Message Biblique Marc Chagall in Nice is die plek. Daar hangen ze, Chagalls kloeke meesterwerken die de Thora verbeelden (twaalf stuks) en het Hooglied (vijf keer). Feesten van kleur, beweging – protocol van een lichte, vrolijke vroomheid, vrijwel zonder duistere aspecten. Vanwege de aanstaande vernietiging van dit Joodse leven, is het bezien van deze kunst ook met huiver omfloerst. Het museum, ook als gebouw al zeer de moeite waard, toont nog meer Chagall, waaronder fenomenale gebrandschilderde ramen die onder andere de schepping weergeven en enkele fraaie circusvrienden. Wie in Nice in het museum Message Biblique rondloopt, weet weer dat het zo maar waar kan zijn dat God in Frankrijk woont.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda