FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
maandag, 26 March 2018 09:18

Tijdelijk verblijf

Tekst: Hessel Zondag Tekst: Hessel Zondag Beeld: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

‘Een menselijke woning aan God toegewijd’: zo zag architect en benedictijn Dom Hans van der Laan het kerkgebouw. Hessel Zondag ervaart: Religie is in Van der Laans abdijkerk in Lemiers onzichtbaar te zien en onhoorbaar te horen.

Een dag in de winter, 7.30 uur. Kort voor de priem, de derde dienst van de dag.
Je moet in de donkere ruimte voorzichtig schuifelen om zonder te struikelen een plaats op een bank te vinden. Na even wennen word je een serie bovenvensters gewaar. Het daaruit vallende vale ochtendlicht onthult een groot en goed geproportioneerd rechthoekig vertrek, omringd door stevige kolommen. Stilte. Een deur gaat open. Voetstappen. Een klik. Rijen aanspringende lampen. Langzaam gloeien ze op, het licht lijkt te aarzelen om de regie van het vage duister over te nemen. Een monnik buigt voor een altaar, ordent een groot gebedenboek, buigt nog eens en vertrekt weer. Opnieuw is er stilte. Na een paar minuten komen tien monniken binnen; sommigen sloffen, anderen lopen schrijdend of met strakke tred. Zij nemen plaats in de koorbanken voor het derde koorgebed van de dag, die zij om 5.00 uur begonnen zijn met de metten en de lauden. Na de dienst van vijftien minuten heerst opnieuw de geluidloosheid. We zijn in de kerk van de abdij Sint Benedictusberg, ontworpen door de architect en benedictijner monnik Dom Hans van der Laan.
Hans van der Laan werd geboren op 29 december 1904 in Leiden en begon in 1923 aan een studie architectuur aan de Technische Hogeschool te Delft. Die studie gaf hem geen antwoord op vragen die hem zijn hele leven zouden bezighouden. Vragen die gaan over het wezen van de bouwkunst en de essentie van ruimte. Daarom stopte hij met zijn studie en trad hij in 1927 in als benedictijn in de Sint Paulusabdij te Oosterhout. In 1956 kreeg hij de opdracht tot de bouw van een abdijkerk in Lemiers (nabij Vaals), die hij geheel volgens zijn inzichten mocht bouwen. De kerk werd voltooid in 1968, het jaar waarin Van der Laan ook intrad in Lemiers. Daar overleed hij op 19 augustus 1991, op 86-jarige leeftijd.
Van der Laan bouwde weinig. Zijn architectonisch oeuvre bestaat uit een woonhuis, enkele kapellen en kloosters, en de abdijkerk in Lemiers. Die abdijkerk is zijn magnum opus. Ook ontwierp hij de bibliotheek van de abdij in Lemiers. Hij theoretiseerde veel over architectuur en de verspreiding van zijn ideeën kreeg vorm door colleges over kerkbouw die hij na de Tweede Wereldoorlog verzorgde met zijn broer Nico van der Laan, ook architect. In die colleges ontwikkelde hij zijn ideeën over ruimte en architectuur. Zijn ideeën beperkten zich niet tot kerkelijke architectuur, maar gingen over de hele bebouwde ruimte; van meubels tot grafzerken tot steden, van de behandeling van muren tot het gebruik van kleuren. De colleges vormden de basis van de ‘Bossche School’, een naam afgeleid van de plaats waar de lessen werden gegeven, ’s-Hertogenbosch. Enkele voorbeelden van het werk van architecten van de Bossche School zijn de woningbouw aan de Pettelaarseweg in Den Bosch en de herbouw van de Nijmeegse benedenstad. Van der Laan schreef over zijn opvattingen over ruimte en architectuur enkele boeken. Het belangrijkste, De architectonische ruimte, kwam uit in 1977.
Voor Van der Laan is het doel van de architectuur een wereld te maken die voor mensen bewoonbaar is. Het uitwerken van dit idee begint bij de menselijke gewaarwording, met name bij hoe mensen ruimtelijke verschillen en verschillen in maatvoering waarnemen. Hoe dat werkt demonstreerde hij zijn leerlingen door hen een vel papier te geven dat zij in tweeën moesten delen. Die verdeling moest zo zijn dat het ene deel een fractie groter was dan het andere, de waarnemingsdrempel van het maatverschil moest net worden overschreden. Dat verschil is cruciaal en het waarnemen daarvan vormt de basis van Van der Laans denken over ruimtelijke verhoudingen. Door aan te sluiten bij het ervaren van ruimtelijke verschillen kregen zijn bouwwerken een menselijke maat en een harmonieus karakter.

14.15 uur. Na de noon, de zevende dienst van de dag.
Door de grote rechthoekige bovenramen, die een vijfde van de wanden beslaan, stroomt winterlicht uitbundig binnen. In dat volle licht is goed te zien dat de muren zachtgroen geplamuurd zijn, plamuur waar de contouren van bakstenen doorheen schemeren. De banken voor de bezoekers hebben dezelfde kleurstelling als de wanden, zij het iets donkerder. Het plafond is van donkerbruin hout. Niets in de ruimte eist de aandacht voor zich op, de kerk is ingetogen.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda