FacebookTwitterLinkedIn
woensdag, 14 March 2018 09:36

Aan tand en klauw ontstegen

Tekst: Jurgen Tiekstra Tekst: Jurgen Tiekstra Cloud Atlas

In de filmrubriek deze maand aandacht voor de speelfilm Cloud Atlas uit 2012, een verfilming van de ambitieuze spiegelroman van de Britse schrijver David Mitchell. Mitchell beschrijft in zes verschillende tijden en werelden hoe de mens een roofdier voor zijn naaste is. Tegelijkertijd eindigt hij met een haast profetisch visioen.

Als kind lezend in de boeken van Tolkien raakte de latere schrijver David Mitchell vooral opgewonden door de fictieve landkaarten die erin stonden afgedrukt. Die verzonnen topografie prikkelde zijn fantasie pas echt. Om hem stil te krijgen hoefden zijn ouders hem slechts een leeg vel papier te geven, zodat hij daarop ook zelf de lijnen kon trekken van gefantaseerde archipels en continenten.
Nog steeds ontspruiten er hele werelden aan de verbeeldingskracht van Mitchell, inmiddels een gevierd Brits romanschrijver met een indrukwekkend sterk oeuvre. In 2004, hij was 35 jaar oud, publiceerde hij de vijfhonderd pagina’s van de ambitieuze roman Cloud Atlas. In feite bestaat deze roman uit zes losse novellen waarvan hij er vijf door midden heeft gesneden. Alleen de zesde novelle hield hij intact en maakte hij tot het middenstuk waar omheen de andere helften liggen. Gefascineerd door vormexperimenten wilde Mitchell namelijk een roman schrijven alsof hij aan het eind ervan een spiegel had geplaatst. Via die spiegel keert de lezer weer terug naar het begin van de roman.
Belangrijker nog zijn de werelden die David Mitchell met virtuositeit optrekt in die zes romandelen: In 1850 verblijft een Amerikaanse advocaat op een van de Chathameilanden ten oosten van Nieuw-Zeeland, waar hij één van de laatste nakomelingen van het Moriorivolk tegenkomt; in het België van het interbellum laat een Cambridge-student zich inhuren als amanuensis van een componist; in het Californië van de jaren 1970 wil een journaliste een schandaal blootleggen rond een kernreactor; in het hedendaagse Engeland wordt een literair uitgever met de dood bedreigd door een van de auteurs uit zijn fonds; in een Koreaanse superstaat in de toekomst ontsnapt een kloon uit een totalitair kapitalistisch systeem waarin zij als gedrogeerde slaaf dienst moest doen; en tot slot, in een postapocalyptisch Hawaii heeft een man afkomstig uit een primitief levend ‘valleivolk’ een ontmoeting met een hem onbekende vrouw die de aarde in een ruimtevoertuig komt bezoeken.

Publieke geseling
Acht jaar na publicatie werd van deze veelkantige roman een bijna drie uur durende speelfilm gemaakt. Het verfilmen van de delen werd onderling verdeeld door de Duitse regisseur Tom Tykwer (Das Parfum, Lola Rennt) en het filmmakersduo Lana en Andy Wachowski (The Matrix). De spiegelordening van David Mitchell werd ingeruild voor een associatievere montage van de verhaallijnen. Inhoudelijk kozen de scriptschrijvers ervoor om de plotlijnen te laten culmineren in één punt: het vinden van de liefde, als het verlossingspunt voor de personages. Ploeg het boek van David Mitchell door en je vindt die slotpagina’s zo hartverwarmend romantisch niet. Als eigengereide romanschrijver had de Brit geen publieksvriendelijke zoetigheid nodig. Hij hoefde geen tientallen miljoenen aan voorinvestering van Hollywoodfinanciers terug te verdienen.
De bevrijdende kracht van de liefde is dus niet het voornaamste motief in zijn roman. David Mitchell wilde juist het diapositief ervan laten zien: de mens als een roofdier. Zijn zesdelige roman is de literaire verbeelding van het homo homini lupus, de mens als wolf voor zijn medemens.
Kristalhelder, ook in de verfilming, is dat bijvoorbeeld in het openingsdeel, waarin de Amerikaanse advocaat Adam Ewing onderweg naar Californië is aangekomen op een van de Chathameilanden nabij Nieuw-Zeeland. Hij is daar getuige van de publieke geseling van een man van het Polynesische Moriori-volk. De man wordt niet gemarteld door een van de vele racistische Europeanen op het eiland, maar door een Maori. Terwijl de zweep striemend op diens rug landt, kijkt de man ineens recht in de ogen van Ewing. Het is een ultiem ‘Levinas-moment’: een letterlijk ogenblik dat de lotsbestemmingen aan elkaar smeed van twee totale vreemden, in een oceanische uithoek.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda