FacebookTwitterLinkedIn
maandag, 18 December 2017 09:00

‘Traditie is onze bagage’

‘Traditie is onze bagage’ Tekst: Bert van der Kruk Beeld: Martine Sprangers

Als kenner van middeleeuwse Ierse teksten kan Jacqueline Borsje genoeg afdingen op de herleving van Keltische spiritualiteit die sinds de jaren negentig gaande is. Maar de keltologe en religiewetenschapster voelt daar weinig voor. “Natuurlijk moet je kritisch zijn, maar als mensen nieuwe visioenen proberen te scheppen en zich daardoor laten inspireren, hoef je die niet te vernietigen.”

Ruim tien jaar geleden schreef Jacqueline Borsje (56) – ze was net terug van een verblijf van vier jaar in Ierland – voor een christelijk tijdschrift een artikel over Keltische spiritualiteit. Het stuk werd geweigerd, want het bevatte te veel kritische noten. De mensen die zich met Keltische spiritualiteit bezighouden, doen dat met zoveel liefde en enthousiasme, dat willen we niet kapotmaken, kreeg Borsje te horen.
Ze vond het jammer van de energie die ze in het verhaal had gestoken, maar terugkijkend begrijpt ze de afwijzende reactie wel. “Ik weet dat mensen die op zoek zijn naar nieuwe spiritualiteit, of dat nou in de keltologie is of in andere richtingen, nogal eens badinerend en bespottend behandeld worden. Ik zou wat meer voorzichtigheid willen. Er is zoveel rottigheid in de wereld en mensen maken zoveel ellende mee in hun eigen leven... We hebben visioenen nodig om ons te blijven inzetten voor het goede. Als mensen die vinden in de boeken Ian Bradley en Esther de Waal, dan kan ik daar tot op zekere hoogte wel mee sympathiseren.”
Borsje wijst daarmee op twee Britse schrijvers van veelgelezen boeken over Keltische spiritualiteit. De auteurs schetsen een religie met een holistisch wereldbeeld, met tal van mysterieuze trekken en veel oog voor de natuur. De wereld is van God en de schepping is goed, zijn tekenende gedachten voor deze ‘groene’ spiritualiteit. God is aanwezig in de natuur, maar ook in de mens zelf. Tegelijk zijn er allerlei kwade machten, waartegen een mens beschermd wil worden.

Weerbarstige traditie
Wie gevoelig is voor dergelijke noties kan bijvoorbeeld op Iona zijn hart ophalen. Veel – ook kerkelijke – zoekers pelgrimeren naar dit Schotse eilandje waar de Ierse heilige Columba in de zesde eeuw zijn klooster stichtte. Op dezelfde plek houdt tegenwoordig een oecumenische gemeenschap die Keltische erfenis levend. Nijkleaster in het Friese Jorwert laat zich op zijn beurt daardoor weer inspireren. Op deze pioniersplek van de Protestantse Kerk in Nederland klinken de liederen van Iona, in het Engels, maar ook in het Fries.
Wie geen trek heeft in de christelijke variant van de Keltische spiritualiteit kan op tal van andere plekken terecht, met name in Ierland en het Verenigd Koninkrijk. In Stonehenge bijvoorbeeld, waar eind van de maand weer duizenden mensen de midwinterzonnewende vieren. Of in de fascinerende wereld van films en games, waar trollen, monsters, Keltische strijders en druïdes het goed doen. Het label Keltisch scoort sowieso hoog, zeker sinds de economische boost van Ierland in de jaren negentig. Zet het voor je schoonmaakbedrijf, je autozaak of verzekeringsmaatschappij en je trekt gegarandeerd extra klanten, zegt Borsje. Celtic sells.
Maar daarbij wordt nogal selectief gegrabbeld uit een rijke en volle traditie. In dat afgewezen artikel bijvoorbeeld refereerde Borsje aan een achttiende-eeuws verhaal over Iona, spelend in de tijd van Columba, waarin sprake is van een mensenoffer. “Dat gaat natuurlijk volkomen tegen de verwachting in. Mensenoffers worden altijd met de ánderen, de vijanden geassocieerd. Het verhaal past niet in de orthodoxie. Dus let goed op als je boeken leest over Keltische spiritualiteit. De auteurs maken vaak een selectie uit het materiaal en halen daaruit wat aanspreekt. Maar de traditie is weerbarstig. De traditie is altijd groot en breed, en er is veel meer te vinden.”

Rare elementen
Dat er vaak een romantisch waas over zo’n vervlogen traditie komt te hangen, is misschien wel begrijpelijk, maar niet goed. Ook het azijn hoort erbij, zegt Borsje in navolging van historicus Joep Leerssen. “Er zitten ook heel rare elementen in. Misschien spreekt het een ander aan, maar mij zeker niet: dat er heiligen waren die tot aan hun middel in het ijskoude water stonden te bidden als een kruis. Dat is dan een voorbeeld van vroomheid of versterving, maar ik denk: is dat nou werkelijk ergens goed voor?”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda