FacebookTwitterLinkedIn
vrijdag, 08 December 2017 09:00

Kleine verzetsdaad van zwarte vrouw had grote gevolgen

Kleine verzetsdaad van zwarte vrouw had grote gevolgen Tekst: Willem van der Meiden

Neil Armstrong noemde zijn eerste stap op de maan in 1969 een kleine stap voor hemzelf en een grote voor de mensheid. De stap die Rosa Parks veertien jaar eerder niet zette, had eveneens grote gevolgen.

Rosa Parks (1913-2005) was een zwarte vrouw die opgroeide in de zuidelijke Amerikaanse staat Alabama. Ze werkte in Montgomery als naaister en ging met de bus op en neer naar haar werk. Die bussen kenden in 1955 gescheiden zitgedeelten voor zwarten en blanken. De lokale politieverordeningen zeiden dat als de ‘blanke banken’ van de bus vol zaten, zwarten hun plaatsen aan blanken moesten afstaan. Op 1 december 1955 was Rosa moe na haar werk en vertikte het om op te staan. De politie kwam erbij en dat kostte haar een boete van 10 dollar + kosten. Ze weigerde die boete te betalen en kwam in de gevangenis. Rosa was de eerste zwarte die deze boete weigerde te betalen.
Alabama was een van de staten waar de segregatie van blank en zwart het meest vergaand was doorgevoerd. Rosa Parks, vanaf begin jaren ’50 al actief in de burgerrechtenbeweging, vertelde later in een interview: “We hadden geen enkel burgerrecht. Het was gewoon een kwestie van overleven, een gevecht om het bestaan, de ene dag na de andere. Ik herinner me dat ik als meisje ‘s nachts in bed lag en de Ku Klux Klan in actie hoorde. Ik hoorde de geluiden van een lynchpartij en was bang dat ze ons huis zouden platbranden.” Tussen 1879 en 1950 werden in de zuidelijke staten zo’n 4.000 zwarten gelyncht. Nog in 1981 werd in Mobile, Alabama, een 19-jarige zwarte jongen door Ku Klux Klan leden gelyncht.
De bekende activist dominee Martin Luther King hoorde van het proces tegen Rosa Parks in februari 1956 en gaf het sein voor een busboycot in Montgomery. Voortaan gingen alle zwarten lopen, organiseerden carpooling en andere vindingrijke oplossingen, die steevast op hun beurt weer konden rekenen op zware tegenwerking van fanatieke blanken. Maar de busmaatschappijen gingen na acht maanden vrijwel failliet aan de boycot en moesten uiteindelijk bakzeil halen. De spanningen in de stad waren inmiddels aanzienlijk opgelopen en menig huis waar zwarten woonden werd in brand gestoken. De maandenlange actie leidde ertoe dat het Amerikaanse Hooggerechtshof de rassenscheiding in de bussen in Alabama ongrondwettelijk verklaarde. Het was een van de eerste successen van de zwarte burgerrechtenbeweging die in de jaren zestig een grote vlucht zou nemen, krachtig gehinderd door white power activisten.

De kleine daad en de grote gevolgen… Historicus Maarten van Rossem schreef na Parks dood in 2005 in Historisch Nieuwsblad dat er vraagtekens te zetten zijn bij het ‘spontane’ van haar actie in 1955. Ze was als secretaresse van de burgerrechtenbeweging van King en strenggelovige vrouw de ideale verpersoonlijking van de slachtoffers van raciale segregatie. Die beweging, de NAACP, aasde al langer op een boycot van het openbaar vervoer in Alabama, maar twee zwarten die al eerder in de bus waren beboet, waren niet onberispelijk van levenswandel en dus geen geschikte symboolfiguur. Rosa Parks was dat wel en de boycotactie, die al klaar lag, was snel georganiseerd. Aldus Van Rossem, die deze visie nuanceert: “Het is mogelijk dat Parks wist dat haar weigering om op te staan zou leiden tot een omvangrijke protestactie; het is echter even goed mogelijk dat zij dat niet wist.”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda