FacebookTwitterLinkedIn
donderdag, 19 October 2017 09:00

‘Het individu staat centraal. Typisch protestants’

‘Het individu staat centraal. Typisch protestants’ Tekst: Jurgen Tiekstra Beeld: EO

Protestanten voegen belangrijke waarden toe aan de samenleving, meent historicus George Harinck. “Dat betekent niet dat ze hun moraal opleggen, maar wel dat ze erkennen: het publieke domein wordt beheerst door morele thema’s.”

Het is een maandagmiddag in september. George Harinck zal straks de deur van zijn woning achter zich dicht te trekken om naar de Vrije Universiteit in Amsterdam te gaan. Aan dit protestantse bolwerk van weleer is hij hoogleraar. De VU werd in 1880 opgericht door de gereformeerde leidsman Abraham Kuyper, vanuit diens ‘neocalvinistische’ kijk op de Nederlandse samenleving. George Harinck is een groot kenner van die visie.
Dat neocalvinisme was eind negentiende eeuw een update van het aloude calvinisme, legt historicus Harinck uit aan de keukentafel van zijn woning in Amersfoort. Concreet betekende het de oprichting in die jaren van allerlei protestantse instituties: naast een eigen universiteit (de VU) ook een politieke partij (de ARP), een dagblad (De Standaard), een vakbond (CNV), maar ook ziekenhuizen en psychiatrische instellingen. Het protestantse volksdeel liet zich nadrukkelijk gelden.
Anno 2017 lijkt dat heel anders. Het protestantisme zit weliswaar in het grondwater van Nederland: tot ver in de zestiende eeuw was ons land een provincie van het katholieke Spaanse rijk, maar onder leiding van de opstandige protestant Willem van Oranje scheidde het zich af. Die Nederlandse strijd om onafhankelijkheid was nadrukkelijk beïnvloed door de Reformatie van Maarten Luther in 1517. Maar wat is daar van over? Hoe protestants is Nederland in de 21ste eeuw nog?
“Nou ja, dat hangt af van het perspectief dat je kiest”, oppert Harinck, drinkend van een kop koffie aangelengd met hete melk. “Als je kijkt naar het publieke debat in de grote dagbladen of op sociale media, nou ja, dan heb je niet de indruk dat er nog iets protestants aan is. Ik bedoel: er komt weleens iemand langs die herinnert aan de christelijke traditie, maar je kunt niet zeggen dat in het debat het protestantse gedachtengoed een grote speler is. Maar als je op vakantie bent geweest in Italië en je bij terugkomst weer eens kijkt wat Nederland voor een land is, dan valt je toch het typisch protestantse op. Nederland is een land waar men niet gewend is aan machtsinstituten die de samenleving sterk beheersen; anders dan in Italië de kerk of de onzichtbare wegen van de politiek dat doen. Je hebt hier ook wel onzichtbare wegen, maar we vinden allemaal dat bijvoorbeeld de politiek transparant moet zijn, en we geloven dat we ons tegen de instituties en tradities kunnen verzetten. Het individu staat hier sterk centraal. Dat is typisch protestants.”

Is dat in Italië, als katholiek land, zo sterk anders?
“Dat land heeft in elk geval een katholieke cultuur, net als Spanje en Zuid-Amerika. Daar hebben de instituten een grote macht. Dat is anders dan in Nederland, in Noord-Duitsland, en ook in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. Die samenlevingen draaien meer om het individu. Het individualisme,

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda