FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
maandag, 25 September 2017 09:00

Narcisten overschreeuwen zichzelf

Anoniem, Italië, ca. 1500: Narcissus Anoniem, Italië, ca. 1500: Narcissus Tekst: Agnes Grond

'Wij zijn met meer dan zij, wij zullen uiteindelijk overwinnen”, zei premier Mark Rutte op de avond van de terreuraanslagen in Brussel. Daarmee polariseerde hij, reageerde psycholoog Martin Appelo, en voor je oordeelt, moet je trouwens eerst de terrorist in jezelf bedwingen. Veel mensen werden boos over die opmerking. Een typisch narcistische reactie volgens Appelo en hij besloot een boek te schrijven over de vraag: gaat de wereld aan narcisme ten onder?
De mening van anderen niet accepteren, jezelf boven anderen plaatsen, polariseren, demoniseren en anderen afstoten en buitensluiten. Dat zijn kenmerken van narcisme. Het fenomeen danken we aan de mythe van Narcissus, die altijd werkte en nooit aandacht had voor anderen. Daarom straften de goden hem en lieten hem verliefd worden op zijn eigen spiegelbeeld in het water. Daarna kon hij niet meer ophouden met naar zichzelf te kijken en ging hij dood van honger en dorst. Als je niet wederkerig met anderen omgaat, is de les, wordt je gestraft met eigenliefde.
Appelo onderscheidt twee soorten narcisme: dat van de Verwenden die in het middelpunt van de aandacht en boven de wet denken te staan, en dat van de Buitenstaanders die gezag wantrouwen, zich miskend voelen en op wraak uit zijn. Beide typen gaan anders te werk maar worden door hetzelfde gedreven. Centraal daarin is dat ze niet wederkerig omgaan met anderen. De auteur legt uit dat dit een ‘oersoep-probleem’ is. Oersoep is dat wat je als kind nodig hebt om je veilig te voelen, te hechten en te weten dat je er mag zijn. Sommige kinderen krijgen er te veel van, anderen te weinig. Uit dat onveilige gevoel komt de behoefte voort om jezelf te overschreeuwen.
Eén blik op Facebook maakt duidelijk dat we eigenlijk allemaal narcisten zijn als het gaat om de kijk op onszelf. En ook onze maatschappij is behoorlijk narcistisch. Sinds het gezag van God en koning werd overgenomen door de rede en de wetenschap, voelt de mens zich master of the universe. Dat is grootspraak want we weten ook dat we dood gaan en aan alles een einde komt. En dankzij de digitale revolutie kunnen we tegenwoordig bijna alles in ons eentje. Ook dat is voedsel voor narcisme. Er zijn steeds meer 'dikke ikken' en ook steeds meer vernederde buitenstaanders die een overmatige behoefte aan erkenning hebben. De wereld lijkt strijdtoneel geworden van een narcistische apocalyps.
Is dat te voorkomen? Hoe leren we wederkerig en gericht op anderen te blijven? Hoe vermijden we polarisatie, hoe zoeken we de verbinding? Klein beginnen, adviseert Appelo, en verwijst naar de tien levenslessen van filosoof René Gude. Die vond het leven 'een heel gedoetje' maar wel te doen voor wie het midden blijft zoeken tussen Verwenden en Buitenstaanders. We zouden moeten leren geduldig te zijn als het tegenzit en bescheiden als het meezit. Niet dat dat meevalt, want mensen veranderen zelden echt. Maar, constateert Appelo, gelukkig blijkt de kracht van het normale steeds weer gemobiliseerd te kunnen worden.
Boeiend boek. Jammer dat de auteur, om narcisme te bezweren, wel te rade gaat bij Gude en Plato, wel bij het boeddhisme en de oosterse filosofie maar niet bij het Evangelie, waarin het toch altijd om de ander gaat en bovendien het perspectief van de hoop centraal staat, ook als alles verloren lijkt. 

Martin Appelo
Wij – Zij. Gaat de wereld aan narcisme ten onder?
Boom, 258 blz., € 20,-

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda