FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
woensdag, 16 August 2017 09:00

Schilder El Greco is onze tijd vooruit

Schilder El Greco is onze tijd vooruit Tekst"Eric Corsius, Beeld: El Greco: 'Het vijfde zegel', ca. 1610.

De Griekse schilder El Greco (1541-1614) trok van Kreta via Rome naar Toledo, maar hield er als ‘eilandbewoner’ een eigenzinnige stijl op na. In zijn abstracte weergave van bijbelse vertellingen lijkt de schilder het op te nemen voor de mensheid in het algemeen. De universele mens van El Greco is edel, schoon, maar in alle tijden bedreigd in zijn waardigheid.

Toen in 1937 de roman Het Vijfde Zegel van Simon Vestdijk verscheen, waren de maatschappelijke en politieke omstandigheden veel dreigender dan de huidige. Dit vond ook zijn weerslag in de reacties op Vestdijks boek, dat een belezen weergave was van een fase uit het leven van de schilder El Greco. Het werk van El Greco was nog maar kort voordien herontdekt en bevond zich grotendeels in Spanje, dat verwikkeld was in een verbeten burgeroorlog. Door die omstandigheid was El Greco’s werk voor de meeste mensen niet tot nauwelijks toegankelijk, zoals Menno ter Braak klaagde in een recensie van Vestdijks roman. Wie het boek wilde doorgronden, en dus de schilderijen voor zijn of haar geestesoog wilde halen waarnaar Vestdijk verwees, was aangewezen op reproducties of moest zo gelukkig zijn dat hij in betere tijden naar Spanje had kunnen reizen – hetgeen ook in rustigere tijden natuurlijk alleen voor de beter bedeelden was weggelegd.
Nu zijn wij in onze tijd bevoorrecht ten opzichte van de generaties vóór ons. Reproducties zijn nagenoeg overbodig geworden doordat de klassieke meesterwerken, ook van El Greco, in een ongeëvenaarde kwaliteit te vinden zijn op het internet. Het is voor bijna iedereen weggelegd om op elk gewenst moment een virtueel bezoek te brengen aan de Madrileense musea El Prado of Thyssen-Bornemisza, waar grote topstukken hangen. Bovendien is een reis naar Madrid voor mensen van deze tijd geen grote onderneming – en goed te combineren met een dagtocht naar Toledo en El Escorial, andere belangrijke vindplaatsen van El Greco’s werk. Uiteraard hangen veel doeken van El Greco, waaronder het opzienbarende werk Het Vijfde Zegel, dat centraal staat in Vestdijks roman, op plaatsen die iets minder goed toegankelijk zijn – in dit geval de Verenigde Staten – maar helemaal onbereikbaar zijn ze niet. En ten slotte: soms worden ook degenen die aan Nederland zijn gekluisterd in de watten gelegd, zoals onlangs toen het schilderij over Pinksteren tijdelijk was te bezichtigen in Amsterdam.
Persoonlijk ben ik een groot fan van het Prado met zijn hoge concentratie aan Europese topstukken, waaronder die van El Greco, maar uiteraard tevens die van Velazquez (de Spaanse Rembrandt) en Goya, die in zekere zin als volgelingen van El Greco kunnen worden gezien. Toen ik er onlangs weer eens mocht zijn, ontglipte mij in een gesprek met een medereiziger het cliché ‘dat deze schilders hun tijd ver vooruit waren’. Niet alleen geneerde ik mij terstond voor het clichématige van deze uitspraak. Tegelijk vroeg ik me af, of zij überhaupt zinvol was. Als wij zeggen dat een kunstenaar haar of zijn tijd vooruit is: maken we daarmee onszelf of onze tijd niet tot de norm? Is dat niet neerbuigend? Moeten wij de zin eigenlijk niet omkeren? Als we vaststellen dat iemand als El Greco zo actueel is, geven we daarmee eigenlijk niet toe, dat wij ons vier eeuwen hebben verslapen en er pas erg laat achter zijn gekomen, dat hij ons iets te zeggen heeft? Was El Greco zijn tijd vooruit of lopen wij eigenlijk achter? Als de oude meesters zo modern zijn, betekent dat misschien gewoon dat men in de zestiende of zeventiende eeuw niet zo achterlijk was als wij

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda