FacebookTwitterLinkedIn
woensdag, 02 August 2017 09:00

Markt is moreel succes

Markt is moreel succes Tekst: Govert Buijs

De vrije markteconomie is een moreel succes, meent Govert Buijs. Maar neoliberale gedachten en praktijken vormen een bedreiging voor de ‘coöperatieve creativiteit’ die aan basis van dit succes ligt.

In de laatste decennia hebben we een onstuimige opkomst gezien van ‘marktdenken’. ‘Neoliberalisme’ is de term die dan vaak valt. De uitkomsten daarvan worden vaak als weinig positief gezien: snel toenemende ongelijkheid, hebzucht op de troon, financiële crises, een globalisering die nationale staten afbreekt en mensen hun geborgenheid ontneemt, maatschappelijke organisaties als ziekenhuizen en scholen die alleen nog maar op winst gericht zijn in plaats van op goede dienstverlening. De economie is zo ‘flexibel’ geworden dat veel mensen in onzekerheid leven over baan, inkomen en sociale positie. Protestbewegingen en antiglobaliseringsbewegingen als Occupy zijn niet groot geworden, maar hebben wel het morele gelijk aan hun zijde. En kijk maar: het grote protest in de vorm van populisme, Brexit, Trump, Le Pen, geeft aan dat er ernstige problemen zijn met marktwerking.

Het succes van de markt
Als iemand die tot politiek bewustzijn is gekomen in de ‘linkse’ jaren ’70, ben ik intuïtief geneigd deze analyse te delen. Kapitalisme als de Grote Boosdoener. En toch...
In mijn morele gelijk zijn barsten ontstaan. De eerste barst ontstond toen ik rond 2000 – bezig met een project over ontwikkelingssamenwerking – me realiseerde dat het Koreaanse meisje voor wie we op de basisschool wekelijks braaf geld inzamelden, hoogstwaarschijnlijk nu meer verdiende dan ik. Zuid-Korea was in één generatie een welvarend land geworden – en dat niet vanwege mijn gespaarde dubbeltjes of latere linkse idealen. Zuid-Korea was toegetreden tot de wereldmarkt – moreel fout, maar kennelijk wel effectief. China, volgt momenteel eveneens dit spoor.
Een tweede barst kwam door een van mijn studenten uit India. Nog op het vliegveld was het eerste dat hij zei: ‘Thank you for all these nice jobs we are getting from you’. In zijn thuisstad Bangalore zijn zeer veel door westerse bedrijven ‘geoutsourcete’ banen. Ze waren – onder luid protest – verplaatst naar ‘lagelonenlanden’. Maar was dit nu juist niet echte ontwikkelingssamenwerking: echte banen van hier naar daar? De wereldwijde herverdeling, een links ideaal, voltrekt zich onder onze ogen – maar wel via ‘rechts’, via de markt. Na eeuwen ongelijkheid zijn nu liefst vijf niet-westerse landen doorgedrongen tot de top-10 van de wereldeconomieën.
Een derde barst ontstond toen ik me realiseerde dat ik van jongs af aan vrijwel alleen maar berichten gehoord had over banen die verloren gaan. Iedereen in Nederland en ver daarbuiten zou opgeteld nu ongeveer wel werkloos moeten zijn. Maar het tegendeel is het geval: doorgaans is slechts vijf procent werkloos, met af en toe een piek. In veertig jaar is zelfs een een enorme instroom van vrouwen en ook van allochtonen op de arbeidsmarkt mogelijk gebleken. Is dat de neoliberale race to the bottom?
Een vierde barst betreft de honger. Rond 1975 telde de wereld zo’n 4 miljard mensen, van wie er zo’n 900 miljoen structureel ondervoed waren (25%). Tegelijk groeide de wereldbevolking snel. Was de voedselproductie op het niveau van 1975 blijven steken, dan zouden er nu, met 7 miljard aardbewoners, bijna 4 miljard mensen structureel ondervoed zijn (of daarom allang gestorven). Maar iets heel anders is het geval: in absolute cijfers is het aantal ondervoede mensen substantieel gedaald, en ligt nu onder de 800 miljoen (zo’n 12 % van de wereldbevolking). Daarnaast worden er in vergelijking met 1975 3 miljard (!) extra monden goed gevoed. Obesitas is nu bijna een ernstiger gezondheidsprobleem!
Per saldo is de balans van de ontwikkeling van de wereldeconomie in de afgelopen 40 jaar positief. Dat is even slikken.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda