FacebookTwitterLinkedIn
woensdag, 05 July 2017 10:56

Herdenken en vergeten in Srebrenica

Imams in afwachting van het begrafenisritueel. Imams in afwachting van het begrafenisritueel. Tekst: Martin Hoondert, Beeld: PAX

Jaarlijks worden op 11 juli in Srebrenica de slachtoffers herdacht van de massamoord op Bosnische moslims. Daags erna herdenken de Servische daders de de slachtoffers uit eigen kring die vielen door toedoen van de moslims. Martin Hoondert was erbij en stelt vast: “Deze rituelen zijn een voortzetting van het conflict.”

Srebrenica, 22 jaar geleden. De beelden van de kinderen en vrouwen die in bussen afgevoerd worden, zie ik nog voor me. Nederlandse soldaten, die onder de vlag van de Verenigde Naties de veiligheid van de inwoners van Srebrenica moesten garanderen, stonden er enigszins hulpeloos bij. Terwijl de kinderen en vrouwen gedeporteerd werden naar vluchtelingkampen, probeerden de mannen en jongens van Srebrenica te vluchten. De meesten zonder succes: de Bosnisch-Servische soldaten zetten de achtervolging in en vermoordden 8372 jongens en mannen, allen Bosnische moslims.
De Bosnische burgeroorlog die zich afspeelde tussen 1992 en 1995 en de genocide van juli 1995 hebben diepe sporen achtergelaten in Bosnië-Herzegovina. Die sporen zijn zichtbaar bij de jaarlijkse herdenking.

Omgang met het verleden
Elk jaar vindt op 11 juli in Potočari, het naburige dorp van Srebrenica, een grote herdenking plaats. Op de voormalige compound van het bataljon Nederlandse VN-soldaten (Dutchbat) is een herinneringscentrum ingericht. Aan de overzijde van de straat ligt een grote begraafplaats. Hier worden jaarlijks de doden begraven die in het afgelopen jaar geïdentificeerd zijn. Nog lang niet alle massagraven waarin de Bosnische Serviërs de Bosniaks (zo noemen de Bosnische moslims zich) hebben achtergelaten zijn gevonden. Zodoende zijn nog niet alle vermiste mannen en jongens geïdentificeerd en opnieuw begraven.
In 2015, bij de twintigste herdenking van Srebrenica, was ik erbij. Tijdens een massaal bezocht en indrukwekkend herdenkingsritueel werden 136 personen begraven. Als onderzoeker, verbonden aan de Universiteit van Tilburg, ben ik coördinator van een internationaal onderzoeksnetwerk PRACMEM. De onderzoekers in dit netwerk richten zich op herinneringspraktijken (practices of memorialization) en onderzoeken de impact die deze praktijken hebben op het herstel van sociale en politieke relaties. Herinneringspraktijken zijn van groot belang voor nabestaanden en overlevenden van burgeroorlogen, genocides en andere grove schendingen van mensenrechten. Herdenkingen bieden tijd en plaats voor rouw en verdriet en dragen vaak op krachtige wijze de boodschap ‘Dit nooit meer!’ uit. Ze dwingen de gemeenschap bovendien het verleden aan te zien en te zoeken naar een waarheid en omgang met het verleden die, in elk geval ten dele, door allen erkend wordt. In Srebrenica echter, en hetzelfde geldt voor de gehele regio, lijken de herinneringspraktijken het herstel van sociale relaties juist tegen te werken.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda