FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
dinsdag, 20 June 2017 11:02

Zonden van het individu dienen het nut van het algemeen

Zonden van het individu dienen het nut van het algemeen Tekst: Willem van der Meiden, Beeld: Jedi Noordegraaf

Hoogmoed, hebzucht, wellust, afgunst, gulzigheid, drift en traagheid: vanouds staan deze karaktereigenschappen en bijbehorende gedrag binnen de christelijke traditie bekend als de zeven menselijke hoofdzonden. Willem van der Meiden blikt terug op zijn gesprekken met evenzovele ervaringsdeskundigen. Wat op persoonlijk vlak niet deugt, blijkt voor de samenleving min of meer een zegen te zijn.

Ongeveer anderhalf jaar geleden liep ik over de Drift, een kleine oude gracht in het centrum van Utrecht. Iemand had mij gewezen op de bijzondere lantaarnconsoles, ‘voetstenen’, van de Zwitserse kunstenaar Jeanot Bürgi. Hij heeft in totaal 192 van dergelijke consoles voor de Utrechtse grachten gemaakt, die in 1981 werden onthuld, en aan de Drift – omineuze naam! – steunen zeven lantaarns op de zeven hoofdzonden. Zonder zonden zou het licht omvallen en zou de Drift een stuk donkerder zijn. Toen ik ze had bekeken, was het idee geboren voor de interviewreeks waarvan dit de slotbeschouwing is. Zeven gesprekken mocht ik houden met mensen die wisten waar ze het over hadden, zeven keer ging het over wezenlijke vraagstukken in onze samenleving. Ging het ook zeven keer over ‘zonde’? Misschien niet in de klassieke theologische zin, over zonde als overtreding van een of ander goddelijk of kerkelijk verbod, maar wel over individuele misstappen en maatschappelijke misstanden met verstrekkende gevolgen. Die dubbele impact van het begrip ‘zonde’, namelijk dat het in de beleving van een van die zeven vormen van ‘fout’ gedrag zowel gaat om een privéprobleem als om een maatschappelijk wijd verspreid en gevaarlijk fenomeen, bracht een interessante diepte in vrijwel alle gesprekken. Daarover later meer. Eerst iets over die ‘hoofdzonden’.

Geen bijbelse bron
Aan de zeven hoofdzonden zijn talloze theologische geschriften gewijd. De zeven behoren al eeuwenlang tot het kernvocabulaire van de rooms-katholieke ethiek. Deze lijst van zonden, slechts uit te wissen door biecht en boetedoening, werd al in de vierde eeuw door Egyptische woestijnvaders opgesteld, maar voor het eerst ‘gecanoniseerd’ door paus Gregorius de Grote in een beschouwing over het bijbelboek Job uit 595. De lijst heeft geen bijbelse bron. Daar worden weliswaar opsommingen gegeven van misstappen waarvan mensen zich beter zouden kunnen onthouden, zoals in het oudtestamentische boek Spreuken en in enkele nieuwtestamentische brieven van Paulus, maar met de zeven hoofdzonden van Gregorius komen ze niet overeen. Die noemde ze superbia, avaritia, luxuria, invidia, gula, ira en acedia: respectievelijk hoogmoed, hebzucht, wellust, afgunst, gulzigheid, drift en traagheid. Respectievelijk, want uit hoogmoed vloeiden volgens Gregorius alle andere zonden voort.
Ik voeg me nu niet in beschouwingen over de katholieke traditie van zonde, boetedoening en vergeving, maar ben benieuwd naar de maatschappelijke en culturele invloed die deze zeven basic overtredingen hebben uitgeoefend. Die invloed is niet gering. De zeven hoofdzonden hebben in de loop van de eeuwen talloze mensen geïnspireerd. Natuurlijk Thomas van Aquino, die de leer van de hoofdzonden theologische diepgang gaf. Natuurlijk Dante, voor wie de zeven hoofdzonden bouwstenen waren van zijn Divina Commedia. Maar schrijver Geoffrey Chaucer, schilder Jeroen Bosch, toneelschrijver Bertolt Brecht, filmregisseur Claude Chabrol en popgroep Simple Minds gingen eveneens met het thema aan de slag. Ook de commercie deed een duit in het zakje. IJsfabrikant Ola bracht zeven ijsjes op de markt met de namen van de zeven hoofdzonden. Hetzelfde wordt gedaan door een Vlaamse bierbrouwer Gulden Spoor die bezig is zeven bieren op de markt te brengen die naar de zeven zonden heten. Op dit moment kun je van deze brouwerij een Luxuria en een Gula tappen. En dan is er ook nog die smerige bioscoopfilm Se7en uit 1995, waarin een seriemoordenaar zijn slachtoffers kiest op grond van hun morele diskrediet en hen vermoordt op een wijze die een van de zeven hoofdzonden representeert.
De zeven meest beruchte misstappen van de mens en van de mensheid hebben altijd zeer tot de verbeelding gesproken. De zeven deugden zijn de tegenhangers van de zeven zonden, want natuurlijk moest er een wenkend perspectief tegenover al die zondigheid neergezet worden. Dat werden dan de deugden wijsheid, rechtvaardigheid, matigheid, moed, geloof, hoop en naastenliefde. De deugden spraken lang niet zo tot de verbeelding als de zonden, probeer maar eens bier te brouwen van matigheid.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda