FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
donderdag, 15 June 2017 10:44

'Het vaderland van alle vrijheidsgezinden'

'Het vaderland van alle vrijheidsgezinden' Tekst: Laura van Moolenbroek, Beeld: De Dam in Amsterdam, door Gerrit Adriaensz Berckheyde

“De Hollanders zijn net mieren die zich tot in alle uithoeken van de aarde verspreiden, alle zeldzame, nuttige en kostbare zaken die ze onderweg tegenkomen meenemen en in hun pakhuizen opslaan.” Verlichtingsfilosoof Diderot had na afloop van zijn reizen door Nederland in 1773 en 1774 een duidelijk idee over de Nederlandse identiteit. Leerzaam voor nu?

Links van me: rode bloemen. Rechts van me: gele bloemen. Vooruit, achteruit, overal bloemen, vooral tulpen, maar ook hyacinten, orchideeën en allerlei andere bloemen waarvan ik de naam niet weet. Tussen de tulpen staan toeristen, met gigantische Nikoncamera’s, selfiesticks en zonnebrillen. Sommige vrouwen dragen hoge hakken en korte jurkjes, klaar om de mooiste foto’s te maken, want wat is een foto van een prachtige bloem als je er zelf niet op staat?
Ik ben in de Keukenhof. Vlak voor me maken ouders foto’s van hun kinderen in grote houten klompen, een eindje verder zie ik een molen en op de achtergrond klinkt een draaiorgel. Op weg naar de Keukenhof zag ik uitgestrekte groene weilanden met koeien, nog meer molens. Is dit nu Nederland? Of beter: is dit nu het Nederland dat we aan toeristen willen laten zien? En wat is Nederland en wie is de Nederlander eigenlijk?
Stereotypen als dat alle Nederlanders klompen dragen en in molens wonen, gaan al lang niet meer op, zeker niet in de multiculturele samenleving. Nederlanders zijn er in allerlei soorten en maten, met allerlei religies en gewoonten. Toch leren dit soort clichébeelden, vaak gevormd door buitenlandse toeristen, ons iets over ons eigen land, zeker ook vanuit de geschiedenis. Al in de achttiende eeuw stond het gebied rondom Haarlem, de huidige Bollenstreek, bekend om zijn prachtige bloemen en kwamen toeristen naar onze streken voor de molens. Wat zag de achttiende-eeuwse toerist in Nederland in vergelijking met wat toeristen nu zien?

Drift tot vastleggen
Een van die achttiende-eeuwse toeristen was de Franse verlichtingsfilosoof Denis Diderot. Hij heeft in zijn leven niet veel gereisd, behalve Nederland verkende hij alleen zijn eigen land en een klein stukje van Rusland. Toch had hij heel duidelijk voor ogen wie een reiziger was en hoe die zich moest voorbereiden op een reis. “Het is bijna net zo belachelijk om een studie te gaan maken van een vreemd land zonder eerst zijn eigen land te kennen, als wanneer met een andere taal zou gaan leren terwijl men zijn eigen moedertaal niet eens spreekt. Zo moet een Fransman bijvoorbeeld voordat hij op reis gaat, altijd eerst een reis door Frankrijk maken”, stelde hij.
Diderot werd in 1713 geboren op het Franse platteland, als zoon van een goed aangeschreven smid. Hij ging studeren in Parijs, kreeg ruzie met zijn vader toen hij wilde trouwen met een meisje dat door zijn vader werd afgekeurd en had daardoor geen toegang meer tot het familiekapitaal. Diderot moest ineens zelf aan het werk om zijn vrouw en later ook kinderen te onderhouden.
Hij werkte een tijdje als vertaler en werd daarna aangenomen als medewerker van de Encyclopédie. De drift om de hele wereld vast te leggen in een allesomvattende encyclopedie was groot tijdens de Verlichting. Jarenlang werkte Diderot er met een aantal anderen aan; samen publiceerden zij meerdere delen van deze Encyclopédie. Daarnaast schreef Diderot zelf over alle mogelijke onderwerpen. Hij groeide op in een katholiek gezin, maar publiceerde ‘sceptische’ werken over het geloof en wees daarna zelfs elke vorm van geloof af. Zijn Pensées Philosophique, waarin hij voor het eerst uiting gaf aan deze scepsis, maakte op zijn tijdgenoten een revolutionaire indruk.
Tussen 1773 en 1774 reisde Diderot twee keer naar het gebied dat toen de Republiek der Verenigde Nederlanden heette. In totaal verbleef hij er ruim acht maanden. Hij schreef een verslag over zijn ervaringen, dat in het Franse tijdschrift La Correspondance littéraire werd gepubliceerd en dat nu gebundeld is als Voyage en Hollande 1773-1774 (vertaald als: Over Holland. Een journalistieke reis 1773-1774).

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda