FacebookTwitterLinkedIn
donderdag, 08 June 2017 12:41

'Volg de weg van het hart, niet van het oog'

Tekst: Enis Odaci, Beeld: Het heiligdom van Al-Khidr Tekst: Enis Odaci, Beeld: Het heiligdom van Al-Khidr

Enis Odaci keert terug naar zijn geboortestreek, Zuidoost-Turkije, en schetst een portret van het alevitisme als een kleurrijke en hybride variant van de islam. Alevieten hechten meer aan de innerlijke weg dan aan uiterlijke vormen. Odaci beleeft het alevitisme als ‘het geloof van het hart’. “Dat hart is voor mij het werkelijke Huis van God en daarin schuilt een groot mystiek geheim.”

Wat is alevitisme? Het is een onmogelijke vraag om te beantwoorden. Net zo onmogelijk als de vraag wat de islam is. Hoe vat je namelijk een traditie van meer dan duizend jaar samen in een handjevol woorden? Vroeger dacht ik dat de islam ‘gewoon’ bestaat uit de vijf bekende zuilen: getuigenis, gebed, vasten, aalmoezen en bedevaart naar Mekka. Ik weet inmiddels beter. Een godsdienst, ook een stroming binnen die godsdienst, bestaat altijd uit de som van de regionale volksaard, vermenging met andere tradities, politieke ontwikkelingen en natuurlijk de rol van de geestelijkheid. Het zijn vier variabelen die letterlijk tot vele honderden verschillende soorten islam leiden. En dit geldt ook voor het alevitisme. Ik kan alle¬en spreken over mijn persoonlijke beleving van het alevitisme, omdat ik opgegroeid ben in een cultuur en context die heel specifiek voor mijn geboortestreek geldt: Antiochië, hoofdstad van de provincie Hatay in Zuid-Turkije.

Vele verschijningsvormen
Wanneer ik in Antakya ben, de Turkse naam voor Antiochië, waan ik me in vele werelden. Antakya lijkt op het eerste gezicht op een Turkse stad als alle andere. Marktkraampjes, huizen van klei, de ene straat beter onderhouden dan andere, drukte op straat. Maar ook nieuwbouw is in ruime mate aanwezig, alsmede prachtige boulevards en dure eetgelegenheden voor de welgestelden. Oude dorpskernen zijn in de loop van de tijd naar elkaar toegegroeid. Traditionele volkswijken zijn er nog altijd, maar Antakya is tegenwoordig een grote stad met meer dan een miljoen inwoners. Diverse godsdiensten wonen er al eeuwen in vrede naast elkaar en het is in de geschiedenisboeken heel goed zoeken naar een conflict tussen religieuze gemeenschappen. Nu het zuiden van Turkije grote aantallen vluchtelingen uit Syrië opvangt, is die vrede niet meer vanzelfsprekend. IS-aanhangers en Syrische rebellen lopen vrij rond in Antakya, en de alevitische cultuur staat op een aantal punten lijnrecht tegenover hun gedachtegoed. Het zet de samenleving onder spanning, ook omdat president Erdogan hun aanwezigheid gedoogt. Het onderscheid tussen bijvoorbeeld soennieten en sjiiten is daarmee terug van weggeweest en dat baart mij zorgen voor de toekomst.
Er bestaan verschillende definities van alevitisme. In het Arabische woord ‘alauwi’ zit de naam ‘Ali’ opgesloten, verwijzend naar Imam Ali, de schoonzoon van profeet Mohammed en de eerste sjiitische imam in een lijn van twaalf. In het Turkse woord ‘alevi’ zit het woord ‘alev’, dat verwijst naar licht, of naar een vlam, zoals bij een verlichte kaars. Hieruit blijkt gelijk de brede Turks-Arabische taalkundige en geografische reikwijdte van het alevitisme. Alevieten wonen in een gebied dat zich uitstrekt van Turkije, Syrië naar Irak en Iran, met uitlopers naar Libanon en Jordanië. Afhankelijk van taal, regio en cultuur bestaan er verschillende religieuze en culturele verschijningsvormen van het alevitisme. Van meer traditioneel sjiitisch (gebaseerd op de Koran) naar meer syncretistisch, waar diverse vieringen (ook natuurfenomenen zoals de zonnewende) uit andere culturen ingebed zijn in de eigen traditie. In mijn geboorteplaats Antakya zie je restanten van het Romeinse en het Ottomaanse rijk. Antakya fungeerde meer dan eens als een bestuurs-, handels- en vooral religieus centrum in de diverse periodes van christelijke en islamitische heerschappij. Vandaar dat je er ook de sporen van diverse geloofstradities ziet, bijvoorbeeld de kerk van apostel Paulus en het bouwwerk van de asceet Simeon de Pilaarheilige, leerling van Johannes de Doper. Ik kan intens genieten van deze religieuze schatten.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda