FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
donderdag, 04 May 2017 10:39

Joden danken hun redders

Wertheimmonument, Amsterdam Wertheimmonument, Amsterdam Tekst: Willem van der Meiden

Meer dan honderdduizend in Nederland wonende Joden werden vermoord in de Tweede Wereldoorlog. Toen na de oorlog monumenten verrezen om de oorlog te gedenken, duurde het verhoudingsgewijs lang voor deze slachtoffers van de nazi’s – verreweg de grootste groep – een ‘eigen’ monument kregen. Het Achterhuis van Anne Frank aan de Amsterdamse Prinsengracht ging als monument in 1957 open, de Hollandse Schouwburg in 1962. Pas in 1983 werd een herinneringscentrum ingericht in het voormalige Durchgangslager Westerbork in Drenthe.

Al eerder was de Jodenvervolging aanleiding geweest voor een monument ter gedachtenis. Mari Andriessens De dokwerker aan het Amsterdamse Jonas Daniël Meijerplein, onthuld in 1952, was echter een hommage aan niet-Joden die zich tijdens de Februaristaking van 1941 daadwerkelijk hadden verzet tegen de vervolging, onder wie vele communisten. Nog opvallender was dat het eerste onthulde monument dat aan de Jodenvervolging herinnerde, aan de Amsterdamse Weesperstraat, aan de rand van de oude Joodse buurt, uiting gaf aan de dankbaarheid van de overlevende Joden voor de bescherming, die geboden was door het Nederlandse volk. Het wordt wel het Wertheimmonument genoemd, naar de ontwerper, en het werd onthuld in 1950. Het niet al te fraaie monument toont vijf panelen met een davidsster en met de teksten:

Berustend in Gods wil

Vereend met u in afweer

Beschermd door uw liefde

Gesterkt door uw weerstand

Rouwend met u 1940 – 1945

Aan de beschermers der Nederlandse Joden in bezettingsjaren.

De teksten geven veel te denken en zijn op z’n zachtst gezegd ideologisch gekleurd, maar het mag met de kennis van nu gênant worden genoemd dat de eerste Shoahmonumenten van ons land niet aan de slachtoffers zelf zijn gewijd. In 1988 pas werd niet ver van de Dokwerker het eerste monument gewijd aan het Joodse verzet tegen de vervolging. Met de Hollandse Schouwburg en het Auschwitzmonument van Jan Wolkers in het Wertheimpark (1977) gaat het om vijf monumenten op loopafstand van elkaar in en om de oude Joodse buurt.

De merkwaardige chronologie van deze monumenten zegt wellicht iets over de evolutie in de tijd van de verwerking van de Tweede Wereldoorlog in Nederland. Historica Susan Legêne gaf in een lezing uit 2012 deze duiding: “Ruimtelijk staat het allemaal vlak bij elkaar, en die gelijktijdigheid leidt voor onze generatie tot een bepaald verhaal. Maar we moeten beseffen dat de ruimte voortdurend verandert, net als de geschiedenis. Ieder monument, met het jaartal waarin het werd opgericht, geeft uitdrukking aan een bepaald perspectief op de Jodenvervolging. En elk perspectief is niet alleen bepaald door wat er is gebeurd, maar ook door wat mensen wilden, konden, of mochten zeggen, en door de beeldtaal die daarvoor kon worden gevonden. Volgende generaties zullen door een veranderde buurt lopen en aan de verzamelde monumenten een nieuwe geschiedenis toevoegen.” Dat lijkt me een nuchtere en heldere analyse. Maar het blijft merkwaardig dat het allereerste gedenkteken voor de Jodenvervolging in ons land de Joodse ‘erkentelijkheid’ geldt voor de Nederlandse bescherming van de vervolgde joden. Ook in 1950 was al bekend hoeveel Nederlanders actief hadden bijgedragen aan die vervolging… Het monument aan de Weesperstraat ligt er anno 2017 wat verloren bij. Er wordt op 4 mei een krans neergelegd, maar de rest van het jaar is het vooral het domein van groepen zwervende mensen met blikken bier. De nabijheid van de Corvershof, domicilie van de Protestantse Diaconie van Amsterdam, die zich inzet voor deze groepen verworpenen der aarde, zal daar mede de oorzaak van zijn.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda