FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
vrijdag, 31 March 2017 10:28

Niet beheersen maar beschouwen

Erik Borgman Erik Borgman Tekst: René Grotenhuis, Beeld: ANP Foto

God houdt geen ranglijstjes bij van wat mensen verdienen of hoe vaak ze op televisie verschijnen. In zijn nieuwe 'schaamteloos theologische boek' pleit Erik Borgman voor een andere manier van kijken naar politiek en samenleving. Een kijk waarin niet efficiency en effectiviteit centraal staan maar de waarden van mensen en hoe zij betekenis geven aan hun leven.

In zijn nieuwste boek Leven van wat komt kijkt katholiek theoloog Erik Borgman naar de samenleving. Nadat hij in Waar blijft de kerk. Gedachten over opbouw in tijden van afbraak (2015) vooral de blik richtte op de kerk en de schatkamer van de kerk onderzocht, verschuift het perspectief naar politiek en maatschappij. Een katholiek uitzicht op de samenleving luidt de ondertitel van het nieuwe boek. Het ‘katholieke uitzicht’ dat Borgman voorstaat, is in feite niet anders dan een manier van kijken “die afwijkt van wat vandaag de dag dominant is”. Wie dus denkt dat dit boek de aanzet is tot een nieuwe herzuiling, kan gerust zijn. Borgmans ambitie reikt veel verder: hij is ervan overtuigd dat het katholieke perspectief heilzaam kan zijn voor de hele samenleving.

Tegen maakbaarheid
De titel Leven van wat komt weerspiegelt waar we het volgens Borgman van moeten hebben. De auteur verzet zich tegen een politieke en maatschappelijke cultuur waarin alles een project wordt dat gepland en gerealiseerd kan worden en waarbij het projectplan haarfijn uiteenzet hoe je het leven en de samenleving succesvol kunt realiseren. “Hoe meer op maakbaarheid wordt ingezet, hoe minder zij bestaat” luidt een typische Borgman-zin, waarin de scepsis over de dominante cultuur in de samenleving tot uitdrukking komt. Borgman pleit voor wat hij een contemplatieve politiek noemt, waarin niet het beheersen, maar het beschouwen centraal staat. Beheersen is in zijn opvatting altijd reductionistisch, snijdt weg wat niet past en waar we niets mee kunnen. Beschouwen betekent dat we de dingen zoals ze zijn tot ons toe laten, ook de rafeligheid van het bestaan en de mislukking daarvan, de ongemakkelijke confrontatie met de vluchteling en de pijnlijke eenzaamheid van de hoogbejaarden.
Het boek is een praktische oefening in contemplatieve politiek: wat zie je als je goed kijkt zonder vooropgezet oordeel en zonder beleids- en managementbril naar het vraagstuk van vluchtelingen, van zorg van ecologie, van economie en onderwijs? Telkens zoekt Borgman naar wat zich voor je ogen ontrolt wanneer je op je in laat werken wat er met mensen gebeurt en hoe mensen betekenis geven aan hun leven. Onze exclusieve aandacht voor efficiency en effectiviteit verduistert het zicht op hoe mensen hun leven verstaan en hoe ze hun leven (kunnen) verbinden met elkaar en met God. Een contemplatieve politiek betekent dat we mogelijkheden gaan ontdekken die zich in ons reductionistische beeld van politiek niet aandienen.

Schaamteloos theologisch
Borgman schrijft een boek over politieke en samenleving en tegelijk zo zegt hij zelf is het “een schaamteloos theologisch boek”. De auteur ontleent zijn begrip van politiek aan de filosofe Hannah Ahrendt. Zij omschrijft politiek als “het proces waarin mensen met hun verschillende verlangens en ideeën, waarden en idealen niettemin een gezamenlijke wereld vormen van betekenis, verband en handelingsmogelijkheden”. In het boek houdt Borgman deze definitie aan als zijn kompas. Het gaat hem om menselijk verlangen en waarden, om gezamenlijkheid en om betekenis.
Borgman neemt een fundamenteel gelovig standpunt in door ieder mens van waarde en betekenis te vinden. Daarmee maakt hij waar dat ‘een katholiek uitzicht op de samenleving’ afwijkt van wat vandaag de dag dominant is: een opvatting van mensen waarin je maatschappelijke betekenis afhankelijk is van wat je bijdraagt en presteert. God maakt geen ranglijstjes van mensen en houdt niet bij hoeveel je verdient, hoe vaak je op de televisie verschijnt of hoe vaak je trending topic bent op Twitter. Juist het meritocratisch denken, dat betekenis en waarde afmeet aan diploma’s en gerealiseerde economische of publicitaire waarde, berooft veel menselijk handelen van betekenis omdat het dan niet voldoende gewicht in de schaal legt. De theoloog Borgman roept op tot een fundamenteel andere samenleving en dus een andere politiek, waarin iedereen van waarde en van betekenis is. Politici roepen dat ook wel, maar in de praktijk van het handelen besluiten ze steeds op grond van in geld, goederen, diensten en publiciteit meetbare bijdragen.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda