FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
woensdag, 01 March 2017 14:22

'Populisme is expressie van ongeduld'

"Confessionele partijen concurreren met elkaar op een kleinere kiezersmarkt" "Confessionele partijen concurreren met elkaar op een kleinere kiezersmarkt" Tekst: Jurgen Tiekstra, Beeld: Valerie Kuypers / ministerie BKZ

Dat de vreemdelingenhaat in Nederland toeneemt, blijkt niet uit de cijfers, zegt onderzoeker Paul Dekker. Maar wat volgens hem wel toeneemt, is het ongeduld. ”Daar ligt wellicht een link tussen populisme en secularisering. Doordat religie wegvalt, zitten mensen in een steeds grotere rush.”

Paul Dekker is iemand die als geen ander de vinger houdt aan de pols van de Nederlandse samenleving. Hij is een van de mensen achter het Burgerperspectieven-rapport dat het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) elke drie maand doet verschijnen. Talloze grafieken en diagrammen tonen daarin de hartslag van de Nederlandse bevolking: de grootste kopzorgen die men heeft over de toekomst, het dalende of stijgende vertrouwen in de economie en zelfs hoe het geluk van mensen zich verhoudt tot hun stemintenties. PVV-sympathisanten scoren slecht op persoonlijk geluk en maatschappelijk optimisme, terwijl vooral VVD’ers de duimen omhoog steken.
De drie grootste hoofdpijndossiers voor Nederlanders zijn al tijden dezelfde. In hiërarchische volgorde: allereerst een grote bezorgdheid over immigratie en integratie, daarna zorgen over onze soms ruwe manier van samenleven, en als derde onrust over de veranderingen in de gezondheids- en ouderenzorg. Met die drie onderwerpen in het achterhoofd zou iemand als Paul Dekker de uitslag van de parlementsverkiezingen van maart moeten kunnen uittekenen.
Maar hij bestrijdt dat. “Politicologen benadrukken altijd: het is niet alleen een kwestie van wat leeft, maar ook van wat het aanbod is en welke politieke strijdpunten naar voren komen. Lang is geroepen dat ‘Europa’ hét grote onderwerp van de volgende verkiezingen ging worden, maar daar hoor je nu niet zoveel over. Als dat het onderwerp toch wordt, dan ontstaat er sterk een strijd tussen PVV en ‘de rest’: want VVD, CDA en PvdA verschillen niet zo erg ten aanzien van Europa. Als het armoedeprobleem meer naar voren komt, dan zullen andere partijen profileren en kan de strijd meer klassiek links-rechts worden. Het is ook afhankelijk van wat er in de buitenwereld gebeurt: als er een aanslag plaatsvindt, heb je kans op een politieke strijd over hoeveel privacy we willen inleveren in ruil voor meer controle. Ik dacht lang dat gezondheids- en ouderenzorg de grote kwestie zou worden, maar dat lijkt nu ook minder belangrijk. De SP heeft geprobeerd de zorg tot een belangrijk onderwerp te maken, met hun idee het ‘eigen risico’ weg te halen. Dat is toch niet zo erg gelukt.”

Scheidslijnen
Drie jaar geleden werkte Dekker mee aan het onderzoeksrapport Gescheiden werelden, dat beschrijft dat het grootse sociaal-culturele verschil in het huidige Nederland gelinkt kan worden met het onderwijsniveau van mensen. Als gevolg van zowel de ontzuiling als de welvaartstijging zijn eerdere scheidslijnen grotendeels verdwenen: zowel religie als de verhouding tussen arbeid en kapitaal hebben hun splijtende kracht verloren. Tegelijkertijd is het aantal hoger opgeleiden sterk gegroeid sinds de jaren zestig, tot nu zo’n dertig procent van de beroepsbevolking. Die toegenomen tegenstelling tussen lager en hoger opgeleiden komt ‘politiek tot uiting in sterk verschillende meningen over gevoelige onderwerpen als migranten, EU en politiek in het algemeen’, staat in het rapport.
Deze ontwikkeling had ook zijn effect op het partijpolitieke aanbod: op de vleugels van het stijgend onderwijsniveau ontstonden in West-Europa sociaalliberale en groene partijen als D66 en GroenLinks. Deels in reactie kwamen vervolgens nationalistisch georiënteerde tegenhangers op, zoals de LPF en PVV. “Je kunt zeggen dat een partij als D66 zijn bestaan te danken heeft aan de verhoging van het opleidingsniveau van de bevolking”, zegt Paul Dekker. “Bij de PvdA daarentegen hebben we gezien dat die als klassieke arbeiderspartij een dubbel gezicht heeft gekregen toen ze zich meer ging richten op nieuwe onderwerpen die vooral belangrijk waren voor hoger opgeleiden, zoals het milieu, de Derde Wereld en de positie van de vrouw. De klassieke achterban van de PvdA was eerder gericht op de bread and butter issues: een tekort aan een goed inkomen en goede huisvesting. Dat is een strijd die nog speelt tot op de dag van vandaag: je ziet het in het contrast tussen de PvdA en de SP, maar ook in de poging van iemand als oud-PvdA-lid Jacques Monasch om de belangen van de oudere arbeidersklasse weer naar voren te schuiven.”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda