FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
woensdag, 08 February 2017 12:20

Onzegbaar met elkaar verbonden

Tekst: Rick Benjamins Tekst: Rick Benjamins

De Amerikaanse Catherine Keller combineert in haar werk op een originele manier inzichten uit de feministische en procestheologie en uit het postmodernisme. Mensen, wereld en God zijn volgens haar op onzegbare manieren met elkaar verwikkeld. Zij zijn verbonden in relaties die steeds opnieuw mogelijkheden aanreiken voor wat onmogelijk lijkt. Volgende maand presenteert zij haar theologie voor de 21ste eeuw in Nederland.

Alles wat bestaat, is opgebouwd uit relaties. Mensen gaan verbindingen aan. Zij zijn verweven met elkaar, met de wereld en met God. Relaties en verbindingen zijn soms traumatisch, soms hoopvol, maar bieden vooral de mogelijkheid om het leven te laten bloeien. Dat is de fundamentele overtuiging van de prominente Amerikaanse theologe Catherine Keller (1953).
Keller toont zich in haar werk een uitgesproken kosmopoliet. Ze benadrukt dat wij met de hele aarde verbonden zijn. Haar nadruk op verbindingen heeft ongetwijfeld te maken met het feit dat zij op heel verschillende plaatsen in de VS, in Europa en Afrika woonde en werkte. Daarnaast is zij sinds 1986 vast verbonden aan Drew University, een kleine maar vooraanstaande privé-universiteit in Madison, New Jersey. Ze bekleedt er de leerstoel ‘constructieve theologie’.

Onze wereld openbreken
Tijdens haar studie theologie werd Keller gegrepen door de feministische theologie, waarvoor niet de economische of politieke verhoudingen, maar de verhoudingen tussen de seksen het meest fundamenteel zijn voor de manier waarop wij leven. Mannen overheersen de wereld. De gangbare theologie levert daarvoor de rechtvaardiging met het idee van een mannelijke God (‘God de Vader’). Feministische theologen leveren kritiek op zowel de mannelijke dominantie als het op het bijhorende godsbeeld.
Tijdens haar studie raakte Keller ook geïnteresseerd in de procestheologie. Ze schreef haar proefschrift bij de procestheoloog John Cobb (1925). De procestheologie geldt als de belangrijkste vernieuwing van de Amerikaanse liberale theologie in de twintigste eeuw. Zij gaat terug op het werk van de Britse filosoof Alfred Whitehead (1861-1947). Onder de indruk van de revolutionaire veranderingen die zich begin vorige eeuw in de fysica voordeden, ontwierp hij de procesfilosofie. De wezens in onze wereld zijn volgens hem ten diepste geen zelfstandige substanties of deeltjes, maar van elkaar afhankelijke gebeurtenissen. Entiteiten nemen voorafgaande gebeurtenissen in zich op. Daarmee scheppen ze zichzelf. Ze werken vervolgens in op het wordingsproces van volgende entiteiten. In de filosofie van Whitehead is God degene die het hele proces van alle gebeurtenissen omvat. Enerzijds geeft God aan het wereldproces steeds nieuwe impulsen door verlangens op te wekken. Omdat de entiteiten ergens naar verlangen, krijgen ze een doel om naar te streven. Op deze manier is God schepper. Anderzijds ontvangt God de wereld en neemt die in zich op. De wereld vormt zogezegd zijn lichaam. De consequentie is dan, dat God als het ware met de wereld als zijn lichaam meegroeit. In die zin is God afhankelijk van de wereld.
Naast de feministische theologie en de procestheologie is Keller in haar werk schatplichtig aan de postmoderne filosofie. Postmoderne filosofen hebben kritiek op het westerse denken dat de hele wereld als een gesloten geheel probeert te vatten. Zij zien daarin een verkapte vorm van wereldoverheersing. De hele wereld wordt geperst in westerse begrippen. Andere perspectieven van andere mensen of culturen worden daardoor buitengesloten. Wie bij voorkeur spreekt in termen van ‘de mens’ en ‘de wereld’, doet geen recht aan verschillen tussen mensen. Alles wat anders is, wordt weggepoetst. Terwijl juist het andere (andere mensen dan wijzelf, andere opvattingen dan de onze) onze wereld kan openbreken. Postmoderne denkers nemen het daarom op voor het andere, dat wij niet begrijpen of doorzien. De theologen onder hen vragen aandacht voor God, die immers bij uitstek ‘anders’ is. God staat symbool voor het onbekende, onbenoembare, altijd andere, dat ons vanwege zijn andersheid steeds ontsnapt. Gods anders-zijn verhindert dat wij heersen over de wereld, die we met onze begrippen tot een afgerond geheel hebben gemaakt.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda