FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
woensdag, 21 December 2016 09:02

'We moeten voorbij de verschillen'

Tekst: Elleke Bal Tekst: Elleke Bal Beeld: Corbino

Baukje Prins, lector Burgerschap en Diversiteit aan De Haagse Hogeschool, verzet zich tegen de versimpeling van interetnische verhoudingen in Nederland. “De verschillen binnen die groepen worden steeds groter”, zegt ze. “Daarom moeten we stoppen met ‘wij’ en ‘zij’.”

Baukje Prins ving in de gangen van De Haagse Hogeschool laatst een gesprek op tussen twee studentes. Een meisje met lang zwart haar vertelde: “Ik ben nog nooit uit geweest, dat mag niet van thuis.” Waarop de ander, met lang blond haar, reageerde: “Maar ik ben ook nog nooit naar bed geweest met een jongen die niet mijn vriendje is.”
Prins lacht. “Grappig dat ze dit uitwisselen, het zijn zulke andere werelden.” Maar het gesprek bleef haar ook om een andere reden bij. De meiden waren op zoek naar common ground. Waar liggen de grenzen, wat zijn de normen waar je mee bent opgevoed? Voor de een betekent dat niet aan one night stands doen. Voor de ander ’s avonds niet op stap gaan. “Mooi dat ze over die verschillen heen open en geïnteresseerd naar elkaar toe zijn.”

Superdivers
Het is een stormachtige oktoberdag, en Prins werpt een blik naar buiten vanuit haar woonschip in het centrum van Amsterdam. De regen klettert onophoudelijk tegen het hout en de ruiten van het schip terwijl ze vertelt over haar werk als lector Burgerschap en Diversiteit aan De Haagse Hogeschool. Ze doet etnografisch onderzoek naar alledaagse omgangsvormen in de ‘superdiverse’ samenleving.
‘Superdiversiteit’ is een begrip dat in 2007 voor het eerst werd gebruikt door de socioloog Steven Vertovec, directeur van het Max Planck Institute for the Study of Religious and Ethnic Diversity. Hij beschreef hiermee een demografische omwenteling die gaande is in alle grote steden in Europa, waarbij vanwege de toename van migrantengroepen geen enkele etnische groep meer de numerieke meerderheid vormt. In Nederland geldt dit bijvoorbeeld voor de gemeente Den Haag, waar op dit moment 48,8 procent van de bevolking autochtoon is.
In zo’n superdiverse samenleving maken individuen steeds meer contacten over de grenzen van hun gemeenschap heen. “We leven helemaal niet in een wereld van homogene, stabiele en keurig van elkaar afgebakende culturen”, schrijft Prins daarover in het boek Superdivers. Een Turkse en een Marokkaanse student aan De Haagse Hogeschool kunnen volgens dit begrip meer met elkaar gemeen hebben dan met andere mensen uit hun etnische groep in Nederland, omdat ze een hogere opleiding met elkaar delen. “En”, voegt Prins toe, “een witte man die analfabeet is, heeft het in deze maatschappij moeilijker dan een zwarte hoogleraar uit de upper-class. Als we in Nederland alleen maar blijven focussen op etnische verschillen, verliezen we uit het oog dat verschillen binnen groepen ook steeds groter worden.”
De onderzoekster verzet zich in haar werk al langer tegen het groepsdenken en de versimpeling van interetnische verhoudingen in Nederland. Ze hekelt in dat opzicht de binaire zwart-wit discussie die in Nederland steeds prominenter op de agenda komt te staan, bijvoorbeeld in discussies over Zwarte Piet. ‘Wij’ en ‘zij’, daar heeft Prins niks mee. Die termen van onderscheiding hoorde ze vroeger al bij haar in het dorp in Friesland, waar ook Molukse gezinnen in de buurt woonden. Ze ging naar school samen met de Molukse kinderen, bouwde een vriendschap op met een klasgenootje en kwam regelmatig in de Molukse wijk. Thema’s als uitsluiting, inclusiviteit en de multiculturele samenleving lieten haar daarna nooit meer los.

Spanningen
De filosofe koos er in 2009 bewust voor om wat dichter bij de praktijk te gaan staan. Ze verruilde de Faculteit Wijsbegeerte van de Universiteit Groningen - waar ze politieke en sociale filosofie doceerde en theoretisch onderzoek deed - voor een lectoraat aan de Haagse Hogeschool. “Je kunt wel blijven filosoferen over al die kwesties. Ik wilde het thema meer handen en voeten geven. En onderzoek aan hogescholen moet iets voor het werkveld betekenen.”
Zo ging ze onderzoek doen op een opleiding zorg en welzijn aan een mbo-school in Den Haag. “Daar loopt bijna geen autochtone student rond. Ze komen overal vandaan. Moslimmeisjes gehuld in lange gewaden, maar ook zeer vrije Antilliaanse dames die soms al twee kinderen hebben.” Spanningen op mbo-scholen werden de afgelopen tijd vaak toegeschreven aan diversiteit. Leerlingen met totaal verschillende denkbeelden zitten bij elkaar in de klas, en zijn maar matig in elkaar geïnteresseerd, concludeerden docenten in een onderzoek in opdracht van het ministerie van Onderwijs.
Prins besloot zelf een kijkje te gaan nemen. Ze doet onderzoek volgens de etnografische methode, waarbij onderzoekers langere tijd meelopen in een bepaalde sociale setting om de mores in die groep beter te begrijpen. De methode wordt vaak door cultureel antropologen gebruikt. Prins duikt in een leefwereld zoals een schoolklas, een wijk of een thuiszorgorganisatie. Dan observeert ze: Wat zie ik? Wat gebeurt hier? Wat zeggen deze leerlingen of collega’s tegen elkaar? Hoe gedragen ze zich? Hoe bewegen ze?
Op de mbo-school zag ze inderdaad spanningen, soms ook ruzies, bijvoorbeeld tussen Turkssprekende en Papiamentssprekende studenten. Maar de bronnen van die spanningen hadden nog het meest met de schoolorganisatie te maken, concludeert Prins. De mbo-2 opleiding bedient een breed scala studentengroepen, van ambitieuze jonkies tot oudere studenten die hun tijd uitzitten totdat ze officieel niet meer naar school hoeven op hun 27e. De school probeerde maatwerk te leveren en bleek om de haverklap studenten te hergroeperen op niveaus. Dat zorgde voor onrust, net als de grote verschillen in leeftijd en leefstijl. “Dat het alleen etnische diversiteit is die problemen oproept wil ik dus relativeren.”

 

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda