FacebookTwitterLinkedIn
  • VOLZIN 2019: NUMMER 1

    VOLZIN 2019: NUMMER 1

      Volzin organiseerde in samenwerking met Tilburg University een schrijfwedstrijd. Thema was: ‘Kunst
    02 januari 2019 - Lees meer
woensdag, 14 December 2016 09:30

'Ik ben iemand die ontheemd is'

Tekst: Anton de Wit Tekst: Anton de Wit Beeld: VRT/Fred Debrock

Ze is moeder, succesvol schrijfster, filosofe met een internationale loopbaan. Maar voor Alicja Gescinska is het geen reden voor zelfgenoegzaamheid. “Ik ben constant ontevreden over mezelf. Het tegendeel, steeds maar tevreden zijn, is volstrekte waanzin.”

Wie is Alicja Gescinska? Aan het begin van haar filosofische interviewprogramma Wanderlust, uitgezonden op de Vlaamse zender Canvas, laat zij haar interviewkandidaten zichzelf voorstellen, in close-up recht in de camera kijkend. Het levert zoekende, vaak ongemakkelijke antwoorden op, een passend begin van de mooie, kwetsbare portretten die Wanderlust schetst.
Zelf voelt Gescinska zich niet minder ongemakkelijk met de vraag. “Het lijkt zo eenvoudig, we stellen onszelf zo vaak voor aan andere mensen. Toch is het misschien wel de moeilijkste vraag die er is”, zegt zij verontschuldigend. “Voor alle duidelijkheid: we tonen dat in Wanderlust aan het begin van de aflevering, maar we filmen het pas aan het einde van het interview. Dan heb ik al twee dagen met die mensen opgetrokken, ze uitgebreid gesproken, en dat kleurt natuurlijk de antwoorden. Ik hoop dan dat ze niet terugvallen op de mededeling welk werk ze doen, maar dat ze iets persoonlijkers over zichzelf durven vertellen. We zijn allemaal kwetsbare mensen, we worden vaak door al te simpele categorieën gedefinieerd.”

Heimwee
De simpele categorieën, toch maar. ‘Pools-Belgisch’ om te beginnen. “Ik ben iemand die ontheemd is”, zegt Gescinska daarover. “Ik was zeven jaar toen mijn ouders verhuisden van Polen naar België. Nog voor ik mijn identiteit goed en wel had gedefinieerd, werd ik al geconfronteerd met vragen als: Wie ben je? Wat kom je hier eigenlijk doen? Ga je nog terug? Op school moest ik steeds mijn naam komen spellen voor in de klas, ik moest vertellen waar ik vandaan kwam. Iedereen komt toch ergens vandaan, dacht ik dan, waarom moet uitgerekend ik het dan komen uitleggen? Ik weet wel dat er geen kwade wil achter zat bij de andere kinderen of de leerkrachten. Maar het had wel als gevolg dat ik als kind sterk het gevoel had: ik hoor hier niet thuis.”
“Ik ontwikkelde al snel een heimwee naar Polen. Ik verlangde naar een gemeenschap waarin ik gewoon thuishoorde en niet de vreemde eend was. Ik wilde graag terug. Zeven jaar later zijn we ook tijdelijk teruggegaan, toen ik veertien was. Maar eenmaal terug in Polen, was ik weer een buitenstaander. Weer vroegen de kinderen: Wat kom je hier doen? Wanneer ga je weer terug? Daar was ik een westerling, iets wat zich blijkbaar toch toonde in mijn kledingkeuze, mijn muzieksmaak, enzovoort. Ik was in hun beleving geen ‘echte’ Pool. Bij mij riep dat de vraag op: ik geen echte Belg, geen echte Pool, wie ben ik dan wel?
Ik heb ook drie jaar in Amerika gewoond en gewerkt. Ik dacht: misschien wordt het hier allemaal helderder, aan de andere kant van de oceaan. Maar hoewel ik er met plezier gewoond heb, begon ik in de VS Europa te missen. Zo gaat het steeds. Ik kan nooit meer helemaal samenvallen met een plek.
Ben ik in Polen, mis ik België, in België mis ik Polen. Het gaat soms zo ver, dat ik Polen zelfs mis wanneer ik in Polen ben. Wat precies? Geuren, smaken, kleuren. Juist in de wintermaanden mis ik Polen. Beginnend bij Allerheiligen en Allerzielen, dan de advent en kerstperiode. Hier in België wordt er met Allerzielen op z’n best een bloemetje gelegd bij een graf, en daarna drinken de mensen koffie en klagen ze dat het zo koud is. Maar in Polen komen kerkhoven tot leven. Met massa’s kaarsen op de graven, gezelligheid. De lichtste en warmste plek in de stad is op dat moment het kerkhof. Dat is zo mooi om te zien, hoe men daar omgaat met de doden.”

Geloof
Dat brengt ons bij de volgende categorie: de godsdienst. Gevormd als zij is door twee landen die zo vervlochten zijn met het rooms-katholicisme, moet ze daar meer van meegekregen hebben dan alleen de gloed van Allerzielen. Gescinska aarzelt. “Ik heb al lang geleden besloten mezelf niet te definiëren in religieuze termen. Als men mij vraagt waarin ik geloof, luidt mijn standaardantwoord: ik geloof in de goedheid van de mens. Ben ik gelovig, ongelovig, katholiek, atheïst? Daar wil ik geen antwoord op geven. Niet omdat ik er nu zo’n groot geheim van wil maken. Maar dingen zijn niet zo helder voor mij als de categorieën doen vermoeden. Dus wat ik ook zou antwoorden, ik zou me er niet comfortabel bij voelen.
Daarbij vind ik het antwoord ook niet zo relevant. Ik zou niet als ‘katholieke filosofe’ of ‘atheïstische schrijfster’ gelezen willen worden. Er zijn auteurs die zich daar wel prettig bij voelen. Maar ik vind dat heel beperkend voor mijn denken. Ik wil constant ontrouw kunnen zijn aan een denkkader. Ik wil niet horen: dat kun je niet zeggen als katholiek of atheïst of wat dan ook. Als ik het kan denken, wil ik het kunnen denken zonder dat iemand voor mij gaat uitmaken of dat wel past bij mijn traditie.”
In de keuze van haar interviewkandidaten voor Wanderlust schemert bovendien een brede belangstelling voor verschillende tradities door. Zo portretteerde ze onder meer de islamitische journaliste Anisa Mehdi, de uitgesproken conservatieve filosoof Roger Scruton, de atheïstische neurowetenschapper Raymond Tallis en de benedictijner monnik Laurence Freeman. “Ik bewonder ze inderdaad allemaal, wat niet wil zeggen dat ik het altijd met hen eens ben. Ik heb altijd belangstelling voor het standpunt van andere mensen, hoe zij de wereld zien en waarom. Ook als ik er zelf anders tegenaan kijk. Heel bepalend is voor mij de gedachte: de ander kan gelijk hebben, misschien zit ik wel fout. Ik hoef niet de scheidsrechter te zijn die bepaalt wie er gelijk heeft.”

 

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda