FacebookTwitterLinkedIn
donderdag, 17 November 2016 09:07

Levens scheppen uit het duister van het verleden

Parijse cafe's spelen een rol in het werk van Patrick Modiano. Parijse cafe's spelen een rol in het werk van Patrick Modiano. Tekst: Nico Keuning

Patrick Modiano, Karl Ove Knausgård, Wieslaw Mysliwski, Maarten 't Hart: vier zeer verschillende schrijvers, maar verwant in hun manier van schrijven. Plattegronden, stratenplannen, adresboekjes en visitekaartjes spelen bij alle vier een rol. Door het persoonlijk perspectief van de schrijver worden het producten van de verbeelding. Uit het duister van het verleden scheppen zij nieuwe levens.

De Franse schrijver en Nobelprijswinnaar (2014) Patrick Modiano wordt geroemd om zijn ‘herinneringskunst’. In zijn verhalen en romans beschrijft hij de lotgevallen van personages tegen het decor van Parijs, de achtergrond van een nauwgezet stratenplan. Hij vult deze stadsplattegrond in met de levens van dolers, dwalers en zoekers. Een mooie mix van werkelijkheid en verbeelding. De werkelijke namen van straten, cafés, restaurants vormen de onwrikbare bouwstenen van het verhaal waarin de schrijver een (deel van het) verleden van de hoofdpersoon reconstrueert, bedenkt, verzint. Bijvoorbeeld aan de hand van een naam in een verloren adresboekje waarmee de vinder ervan hem confronteert, zoals in de roman Om niet te verdwalen.

Levens in de duisternis
Reconstructie is een sleutelwoord in het oeuvre van Modiano wiens hoofdpersoon vaak als een detective te werk gaat. Aan de hand van een naam, een foto, zoals in De ringboulevards, of een café dat In het café van de verloren jeugd een essentiële rol speelt, reconstrueert hij een leven. Uit gesprekken met betrokkenen (dialogen) ontstaat een nieuwe werkelijkheid, een verhaal, of een roman. In De ringboulevards houd de ‘ik’ van de louche antisemitische personages met wie zijn Joodse vader in oorlogstijd zaken doet zelfs een ‘kaartsysteem’ bij: “Ik weet wel dat het curriculum vitae van deze schimmen niet zo interessant is, maar als ik het nu niet optekende, zou niemand zich er ooit mee bezighouden. Ik, die ze gekend heb, ben verplicht – al was het maar voor een ogenblik – ze aan de duisternis te onttrekken. Het is mijn plicht en het is voor mij tevens een ware behoefte.” Levens scheppen uit het duister van het verleden. Dat is wat Modiano doet.
Hetzelfde gebeurt in de roman In het café van de verloren jeugd. Een aanstekelijk verhaal over een café (de Condé) aan de ‘linker oever’ van Parijs waar destijds elke dag dezelfde stamgasten zich in vaste groepjes rond de tafeltjes verzamelden. Een morsig artiestencafé uit de jaren vijftig, zestig, zeventig. Tijdloos in feite. En herkenbaar. “We waren te jong, we hadden nog geen verleden waar veel over viel te vertellen, en we leefden in het heden.” Zo’n café waar eeuwige jeugd zich stellig uitspreekt over maatschappij, politiek en literatuur en de oudere garde zich aan tafel of toog over het glas buigt: “Babilée, Adamov en dr. Vala waren trouw gebleven aan hun jeugd, aan wat je met een welluidende en ouderwetse uitdrukking de ‘bohème’ zou kunnen noemen.”
Een van de klanten is Bowing. Hij houdt een schrift bij met de namen van de stamgasten, een korte beschrijving van hen en hun tijden van aankomst en vertrek. Maar veel heb je niet aan zo’n schrift van 180 bladzijden met namen, typeringen en adressen. Want zulke feiten zijn nog geen levensverhaal. Want uit de notities alleen wordt niet duidelijk wie Louki was, het meisje dat op een dag aan een van de tafeltjes aanschoof, maandenlang stamgast was en op een dag oploste in de anonimiteit van de stad. Het is de schrijver die er een verhaal van moet maken: “Allereerst zo nauwkeurig mogelijk bepalen welke routes de mensen volgen, om hen beter te begrijpen. ‘Hotel rue de Cels. Garage La Fontaine. Café Condé. Louki,’ herhaalde ik zachtjes bij mezelf. En dan het gedeelte van Neuilly dat tussen het bois de Boulogne en de Seine ligt, waar die man me naartoe had laten komen om te praten over zijn vrouw, ene Jacqueline Choureau, geboren Delanque.” Louki!
Modiano schetst het leven van Louki, haar verschijning in het café, de verdwijning, haar huwelijk en zelfmoord. Een biografische schets, zoals de levens in Onbekende vrouwen. Modiano licht ze uit het duister, deze figuranten, passanten, lotgevallen in een feitelijke beschrijving van plekken en gebeurtenissen. Juist die ‘feiten’ geven iets authentieks aan de verhalen, maar tegelijkertijd ook iets zakelijks, als een krantenbericht.

 

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda