FacebookTwitterLinkedIn
donderdag, 20 October 2016 12:58

Vertegenwoordigster van de andere Amerikaanse droom

Tekst: Willem van der Meiden Tekst: Willem van der Meiden Beeld: ANP Foto

Het bijbelboek Ruth had geschreven kunnen zijn in het zuiden van de Verenigde Staten van de jaren vijftig: twee jonge weduwen kiezen voor migratie en volgen hun schoonmoeder Naomi naar haar thuisland, dat ze eerder door hongersnood gedreven heeft verlaten. Naomi protesteert: “Waarom zouden jullie meegaan? Heb ik dan nog zonen in mijn lijf die jullie mannen zouden kunnen worden?” Schoondochter Ruth gaat toch mee naar waar te eten is. De ander, Orpah, blijft achter. Millennia-oude verhalen, maar dagelijkse dilemma’s voor zwarte vrouwen, toen Orpah Winfrey in 1954 in de staat Mississippi werd geboren. Haar mooie naam konden mensen niet uitspreken; het werd Oprah. Geen vader. Veel vaders. Er volgde een jeugd van verhuizingen over het hele land, vol mishandeling en misbruik. Oprah werd zwanger op haar 14de, haar kind overleed spoedig. Nooit meer kinderen, schijnt ze vanaf toen te hebben bedacht.

Een groter contrast met de Oprah Winfrey van nu, ruim een halve eeuw later, is niet denkbaar. Bij de Democratische voorverkiezingen van 2007 leverde haar steun aan Barack Obama hem alleen al tussen de half en anderhalf miljoen extra stemmen op. Het Oprah effect: zet zij zich in voor een bepaald product (boek, voedsel, verkiezingscampagne), dan beïnvloedt dat een miljoenenpubliek. Een wetsvoorstel om kindermisbruik terug te dringen heette begin jaren ’90 de Oprah Bill. In 2002 opende een groot christelijk tijdschrift in Amerika met de Church of O, over Oprah als toonaangevend spiritueel leider. En een jaar later grepen Bush en Powell persoonlijk met een persconferentie in toen Oprah zich hardop uitsprak tegen militaire inmenging van de VS in Irak. Ze is miljardaire en kan niet veel meer fout doen. Haar invloed is enorm, ze zou een geduchte presidentskandidate zijn. Wie weet…

What happened met het ongelukkige zwarte meisje uit Mississippi? De ultieme belichaming van de Amerikaanse droom: als je maar wilt, kun je ongeacht je afkomst alles bereiken? Ja, misschien: Oprah heeft alles vooral zelf tot stand gebracht, vanaf het moment dat ze programma’s ging presenteren. Ja, misschien: omdat ze voor veel zwarte Amerikanen, niet alleen vrouwen, een rolmodel is geworden. Zij is de vrouw die van emo-tv big business heeft gemaakt, nagebootst in de hele wereld. Maar misschien ook niet: Oprah Winfrey heeft niet de gemakkelijkste weg gekozen om zich te profileren. Ze is belangrijk geweest voor de emancipatie van zwarten, van vrouwen, van homoseksuelen en transgenders, van mensen met overgewicht, van misbruikte vrouwen en andere mishandelde mensen. Als ze al een droom heeft verwerkelijkt, is het toch vooral de droom van het ‘andere Amerika’ en ze heeft zichzelf niet vanzelfsprekend vereenzelvigd met gelikt Amerikaans patriottisme met een zwaar christelijk sausje.

Er is een sleutelmoment in Oprah’s loopbaan. In Steven Spielbergs film The Color Purple uit 1985, naar het boek van Alice Walker, speelt ze – een jaar voordat ze haar landelijke tv-show startte – naast Whoopi Goldberg de op haar lijf geschreven rol van de door misbruik geteisterde jonge, gezette zwarte vrouw Sofia, die haar zinnen heeft gezet op ene Harpo en tegen de waarschuwingen van iedereen met hem trouwt als ze van hem zwanger is. De film vol cottonfields had zich zomaar kunnen afspelen in de oogsttijd in het bijbelse Juda. Harpo is de omkering van Oprah’s voornaam en werd later de naam voor haar commerciële ondernemingen: Harpo Productions. Toeval? Deze vrouw heeft velen heeft geïnspireerd door haar levensverhaal, door de omkering die zij zelf voltrok en die zij anderen heeft leren voltrekken. Ze heeft laten zien dat de Amerikaanse droom voor de meerderheid van de bevolking niet bestaat. En dat toeval – iets wat je toevalt, noem het: genade – toch een ommekeer kan bewerkstelligen. Toch: als je haar website bezoekt, oprah.com, spat het Amerikaanse glazuur van je desktop. Wij – sommigen onder ons – kunnen daar in West-Europa slecht tegen en hebben de neiging deze vrouw erom te beknorren. Zo gelikt, zo commercieel, zo feelgood. Wanneer de Amerikanen op 8 november naar de stembus gaan, zal weer duidelijk worden dat je in dit door en door christelijke land alleen maar hogerop komt door vrienden met de Mammon te worden.

In de rubriek Grensverleggers portretteert Willem van der Meiden mensen die grenzen verlegden, overschreden of ophieven en zo de samenleving betekenisvol vernieuwden.

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda