FacebookTwitterLinkedIn
donderdag, 11 August 2016 09:19

'God bleek dichterbij dan ik dacht'

Tekst: Jolanda Breur Beeld: Hollandse Hoogte Tekst: Jolanda Breur Beeld: Hollandse Hoogte

“Ik wilde teveel met mijn geloof en liep daarin vast. Dit leidde tot een perfectionisme waar je niet gezond bij blijft. De geestelijk begeleider kon ik in mijn hart laten kijken zonder dat dit bedreigend was. Zij begreep me en liet me zien dat God dichterbij is dan ik dacht. Ik moest opnieuw leren me te verwonderen. Mijn gids deed me meer ontspannen en met vreugde om me heen kijken, een rijke ervaring.” Geestelijk begeleiders voorzien in onze tijd in de behoefte van velen. Maar de valkuilen op het geestelijke pad zijn zowel voor begeleiders als voor hun cliënten legio.

Met haar handen in de schoot ademt Anneke rustig in. Wanneer ze na enkele tellen uitademt, merkt ze dat haar schouders ontspannen. “Heer, neem ons op in uw liefdevolle licht”, klinkt de vertrouwde stem van geestelijk begeleider Joke Litjens. Als ze opnieuw diep inhaleert, voelt ze een innerlijke ruimte ontstaan. De God die ze zich op de lege stoel tegenover haar heeft voorgesteld, verandert langzaam van gedaante. Zijn grimmige uitdrukking maakt plaats voor een liefhebbende en zonlicht zet Hem in een warme gloed. Anneke had al jaren last van doodsangsten, vertelt Litjens. Ze bleken samen te hangen met haar godsbeeld. Opgegroeid in een streng gereformeerd milieu, was God voor Anneke onbewust een oordelende en straffende boeman. De taal die Litjens tijdens het gebed gebruikt, klonk voor haar als nieuw. Geen nadruk op zonden, maar op liefde en mededogen. Ook visualisaties maakten God minder dreigend.

Negatief zelfbeeld

”We zijn enorme hoofdmensen”, zegt voormalig godsdienstleraar en mediapastor bij KRO-RKK Joke Litjens. Daarom begint ze haar begeleidingssessies altijd met oefeningen uit de qigong, een Chinese bewegingsleer die lichaam en geest in balans dient te brengen. “Onze christelijke traditie kent niets vergelijkbaars”. Die komt pas in gebed of gesprek aan bod, wanneer ze put uit passende bijbelcitaten. ‘Mens, waar ben je?’ uit Genesis 3 is een van haar favorieten. “Dit citaat roept zelfbewustzijn op. Sommige mensen blijven liever onzichtbaar, durven niet tevoorschijn te komen en denken: wie ben ik nu helemaal?” Aan deze houding ligt volgens haar een negatief zelfbeeld ten grondslag, veroorzaakt door bijvoorbeeld opvoedingspatronen. Altijd beschikbaar moeten zijn voor een van de ouders of afkeurende reacties op gedrag maken kopschuw. Onlangs nog riep de passage een ‘enorme schaamte’ op bij een van haar cliënten. Dan geeft ze iemand de opdracht mee iedere dag in de spiegel te kijken en hardop te zeggen: ik ben Uw geliefde zoon, of dochter. “Het duurt soms wel een jaar voordat ze dit volmondig durven.” Deze meditatieve oefeningen geschoeid op christelijke leest helpen om bewuster en daardoor sterker in het leven te staan. Tot verrassing van velen die soms al eerder de boeddhistische zenmeditatie beoefenden. “Dat de Bijbel volstaat met passages die hen aanspreken, ontroert ze.”

Donkere nacht

Waarom gaan mensen niet te rade bij een psycholoog om aan hun zelfbeeld te werken? “Ik open ieder gesprek met een gebed waarin ik God aanroep”, licht Litjens toe. “Daarbij laat ik vooral mijn hart spreken met in mijn achterhoofd het vraagstuk van de cliënt. Dat brengt mensen al snel naar een existentieel niveau, een laag dieper dan de psychologische. Daar gaat het niet meer om oplossingen, maar om durven loslaten, overgave.” Geen enkele psychiater had Anneke met haar angsten kunnen helpen voordat ze bij Litjens belandde. Ze lieten die spirituele laag voor wat ze was. Een gemiste kans, maar helaas aan de orde van de dag, meent Hein Blommestijn, hoogleraar mystieke theologie en docent aan het Nijmeegse Titus Brandsma Instituut. Weinig psychologen en psychiaters combineren volgens hem in de praktijk hun kennis met spirituele inzichten, terwijl l psychische, religieuze en sociale processen toch nauw met elkaar verweven zijn. “Wanneer iedere rationaliteit wegvalt en je geen besluiten meer kunt nemen, betreed je een duister gebied. Dan heb je behoefte aan iemand die begrijpt wat er met je gebeurt. Een geestelijk begeleider helpt iemand naar zichzelf te luisteren, zichzelf te snappen”. Blommestijn begeleidde iemand in deze zogenoemde ‘donkere nacht’. “Het dringt dan tot een mens door dat hij van God niets begrijpt en dit besef groeit alleen maar.” De man leed chronisch aan depressieve klachten die met dat besef samenhingen en leerde deze beter hanteren. Blommestijn herkende de donkere nacht ook in de dichtbundel Waken over God van Joost Zwagerman. “Deze teksten gebruik ik zelf als spirituele begeleiding.” Geen spiritueel pad is gelijk. Dat geldt ook voor de behoefte aan een gids. Die laatste begeleidt een proces, zegt Blommestijn, en de vraag om ondersteuning daarbij komt niet per se voort uit een psychisch probleem. Hoe ga je om met die lastige collega of irritaties opgeroepen door je partner? Het draait altijd om de verhouding tot anderen en onze gevoeligheden daarin. “Hoe kijk jij bijvoorbeeld naar die persoon tegenover je in de trein en klopt het wat je ziet? Wie is die mens werkelijk? We denken vaak een realistisch beeld te hebben, maar dat valt tegen.” Vooral jongeren, die ertoe neigen om zich met elkaar te vergelijken, zouden gebaat zijn bij spirituele begeleiding. “Als ze leren echt oog te hebben voor een ander, zal pestgedrag afnemen.” Ook Joke Litjens meent dat je je omgeving dan vanuit een ander perspectief gadeslaat. “Hoe minder ruis op de lijn, hoe liefdevoller je in de wereld staat.” Beiden merken dat mensen vaak behoefte hebben aan een spiritueel klankbord. Zo voert Blommestijn al 35 jaar gesprekken met een dame die haar verhaal alleen bij hem kwijt kan. Litjens denkt wel dat psychische problemen opgelost dienen te zijn, voordat iemand echt een spiritueel pad inslaat. “Als je kunt zeggen dat je er mag zijn, dan onderscheid je ook wat goed is voor jezelf en wat niet. Voel je aan welk appel voor jou bedoeld is? Sommigen dragen de hele wereld op hun schouders, die moet daar eerst vanaf.”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda