FacebookTwitterLinkedIn
maandag, 08 August 2016 10:46

'Ik vind de Bijbel superproblematisch'

Theoloog van het Jaar Janneke Stegeman is strijdbaar. Ze schuwt hete maatschappelijke kwesties niet. “Theologie vandaag de dag moet gaan over lichamelijkheid en seksualiteit, maar ook over racisme, en over haat jegens moslims.”

Een paar dagen voordat ze op de schouders zou worden gehesen als de nieuwe Theoloog van het Jaar, – ook wel Theoloog des Vaderlands genaamd –  zit Janneke Stegeman (35) op een terras aan de De Clercqstraat in Amsterdam om te praten over ‘uitsluiting’, over ‘racisme’, over het ‘normatieve lichaam van de witte heteroseksuele man’, over het gewelddadige koloniale verleden van Nederland. Want dat krijg je op je bord als je haar spreekt. Verwacht van Stegeman geen mooipraterij. Zonder omwegen verbindt ze de theologie met de maatschappelijke actualiteit. “Voor mij staat bevrijding altijd centraal”, vertelt ze, “op het niveau van systemen van onrecht, op het niveau van structureel racisme, maar ook op het niveau van lichamelijkheid.”

Palestina

Janneke Stegeman is een ouderwets geëngageerde theoloog. Ze werkt bij debatcentrum De Nieuwe Liefde en leidt het onderwijsproject Show Your Struggle over ‘religie en racisme’. Haar titel als Theoloog van het Jaar ziet ze nu als podium voor haar maatschappijkritische theologie. In 2014 promoveerde ze op een onderzoek naar de interpretatie van Jeremia; een weerbarstig bijbelboek vol conflict, vol botsende meningen tussen in ballingschap verkerende Judeeërs. Jeremia is bovendien een bijbelboek waaruit zionisten nog steeds teksten aanhalen om het recht van Joden op grondgebied in Israël/Palestina te beklemtonen. Als onderdeel van haar promotie reisde ze naar het land om met Joodse Israëli’s en Palestijnse christenen de teksten uit Jeremia te lezen. “Ik heb echt ongelooflijk veel geleerd door een tijdlang in Palestina te wonen”, vertelt ze. “Voor die tijd had ik helemaal niet veel oog voor uitsluiting in de Nederlandse samenleving. Er zijn hele subtiele manieren waardoor mensen die niet voldoen aan onze norm niet volledig in onze samenleving kunnen meedoen. In Palestina liep ik een keer met een Zuid-Afrikaanse vriend door een checkpoint. Hij moest ineens huilen, en zei: ‘Ik herken mijzelf in die Israëlische soldaten.’ Hij was als witte Zuid-Afrikaan opgegroeid binnen het apartheidssysteem. Voor hem was dat in die tijd normaal. Pas tijdens zijn studentenleven ontdekte hij hoe wreed dat systeem was. Hij zei tegen mij: ‘Die Israëlische soldaten gaan dat op een dag ook meemaken, dat ze ontdekken in welk systeem ze functioneren.’ En hij zei: ‘Ook de mensen in Europa gaan dat op een dag meemaken, dat ze zich opeens bedenken waar hun welvaart op is gebaseerd, hoe hun systeem in elkaar zit, dat zij degenen zijn die profiteren en dat anderen eronder lijden’.”

Je laat je inspireren door de bevrijdingstheologie. Is die theologie niet vooral beperkt tot de jaren zeventig en tachtig in Latijns-Amerika, de tijd van de dictaturen daar?

“Ik denk inderdaad dat de grote bloei van de Latijns-Amerikaanse bevrijdingstheologie voorbij is. Maar in nieuwe vormen is die nog steeds aanwezig. Als onderdeel van Show Your Struggle hebben wij het afgelopen jaar mensen uit de Amerikaanse burgerrechtenbeweging naar Nederland gehaald. Een van hen was Nyle Fort. Hij is predikant en activist, hij loopt voorop in demonstraties, maar staat ook op de preekstoel. In de Verenigde Staten is dat een veel vaker voorkomende combinatie dan bij ons. Ik zou mijzelf niet meteen activist noemen, maar ik vind de combinatie van theologie en maatschappelijke betrokkenheid, en dus in opstand komen tegen onrecht, heel logisch.” “Ik ben ook veel bezig met de Latijns-Amerikaanse theologe Marcella Althaus-Reid. Zij is eveneens een bevrijdingstheologe, maar bekritiseert de bevrijdingstheologie omdat die geen aandacht heeft gehad voor lichamen. Om die reden is het normatieve lichaam nog steeds dat van de witte heteroseksuele man. Volgens mij zou bevrijdingstheologie vandaag de dag moeten gaan over lichamelijkheid en seksualiteit, maar ook over racisme, en over haat jegens en angst voor moslims.”

Dat in de theologie de witte heteroseksuele man als stilzwijgend uitgangspunt wordt genomen, is een probleem?

“Ja, want daarmee sluit je mensen uit. Arjan Plaisier (de net vertrokken scriba van de Protestantse Kerk in Nederland, JT) zei bijvoorbeeld: we moeten het over homoseksualiteit maar niet meer hebben, want dat leidt alleen maar tot een breuk. Ik denk dat die uitspraak wordt ingegeven door angst om het over lichamen te hebben. Het niet aangaan van het debat over homoseksualiteit betekent dat de dominante groep in de kerk – degenen die moeite hebben met homoseksualiteit – wint. Terwijl de mensen die hieronder lijden niet de ruimte krijgen die zij nodig hebben.”

Login om meer te lezen
Log in om reacties te plaatsen

Doorzoek de website

 

 

Agenda